يىڭى سوغۇق ئۇرۇش، پۇل پاخاللىقى ۋە 2009-يىلىدىكى ئاسىيا پۇل-مۇئامىلە كىرىزىسى

يىڭى سوغۇق ئۇرۇش، پۇل پاخاللىقى ۋە 2009-يىلىدىكى ئاسىيا پۇل-مۇئامىلە كىرىزىسى


لىيۇ جۇنلۇۋ

تەرجىمە قىلغۇچى : watandax

2007-يىلى 6-ئاينىڭ 30-كۈنى پىقىر بىلۇگىدا «2008-يىلىنىڭ ئاخىرى ۋە بىز» دېگەن ماقالەمنىڭ ئاخىرقى بۆلكىدە «جۇڭگۇ-ئامىرىكا پۇل-مۇئامىلە ئۇرۇشىنىڭ نەتىجىسى بولسا جۇڭگۇ پاي بازىرىنىڭ يىرىمىنىڭ ئازىيىشى، جۇڭگۇ ئۆي باھاسىنىڭ ئۆسۈشى، مال باھاسىنىڭ ئۆرلىشىدۇر. بۇ پۇل-مۇئامىلە ئۇرۇشى 3-4يىل داۋاملىشىدۇ. شۇنداق بولغاندىلا جۇڭگۇ ئاندىن ئۈزۈل-كېسىل ماجالسىز ھالەتكە ئۆتىدۇ. ئەمما 2008-2009-يىلى ئامىرىكىنىڭ چىتلاق فوندى ئامىرىكا فىدىراتسىيە خەزىنىسىنىڭ ماسلىشىشى ئارقىسىدا شەرقىي ئىتتىپاق پۇل سىستىمىسىغا ھۇجۇم باشلايدۇ. بۇ بىرىنچى بىكەت. ئاندىن ياپۇنىيە مەركىزىي بانكىسىنىڭ ماسلىشىشى ئارقىسىدا پۈتۈن كۈچى بىلەن خەلق پۇلىغا ھۇجۇم باشلايدۇ. بىزدىكى كۈچچۇ؟
ھەممە ئادەم ئۆزىنى قوغداش جەريانىدا زورىيىدۇ. ئۇچقۇندىن يانغىن چىقىدۇ. ئىسىڭىزدە بولسۇنكى، سىز بۇنى ئۆزىڭىزدىن يىراق دەپ ئويلىماڭ. ئەتە سىزمۇ ئامىرىكىنىڭ قارمىقىغا چۈشكەن بولىسىز.»دەپ يازغانىدىم

مەدەنىيەت ۋە ئىمپىرىيە زوراۋانلىقىنىڭ ھەمدەپنە بويۇمى- جۇڭگۇ پاي بازىرى

يىڭى سوغۇق ئۇرۇش دېگەن نىمە؟ يىڭى مۇستەملىكىلەشتۈرۈشنىڭ بايلىقلارنى قايتا تەقسىم قىلىشى دىگەنچۇ؟
2001-يىلى پىقىر «ئۈجمە تىككەن دۆلەتنىڭ خاتالىقى» دېگەن بىر ھېكايىنى سۆزلىگەن ئىدىم. كۆپچىلىككە ئايان بولغىنىدەك، ناھايىتى ئۇزۇن زامانلار ئىلگىرى بىر پادىشاھ ۋەزىرلىرىگە پەقەت يىپەك كىيىم كىيىش توغرىسىدا بۇيرۇق چۈشۈرۈپتۇ. ئەمما دۆلەت ئىچىدە پەقەت ئاشلىق تېرىشقىلا يول قويۇپ، ئۈجمە دەرىخى تىكىشكە يول قويماپتۇ. شۇنىڭ بىلەن بۇ دۆلەتتە يىپەكنىڭ باھاسى شىددەت بىلەن ئۆرلەپ كېتىپتۇ. باشقا كىچىك دۆلەتلەر ئارقا-ئارقىدىن ئاشلىق تېرىماي ئۈجمە تېكىپ، يىپەك سېتىپ بايلىق توپلاپ، خۇشاللىقى كۆككە يېتىپتۇ. بىر نەچچە يىل ئۆتكەندىن كېيىن، بۇ پادىشاھ پەقەت گەزمال (پاختا رەخت) كېيىشكىلا بولىدىغانلىقى توغرىسىدا بۇيرۇق ئېلان قىپتۇ. لېكىن كىچىك دۆلەتلەرگە ئاشلىق سېتىپ بېرىشنى قەتئىي چەكلەپتۇ. شۇنىڭ بىەلن بۇ كىچىك دۆلەتلەرنىڭ ئادەملىرىنىڭ ئۆلىدىغىنى ئۆلۈپ، كىچىك دۆلەتلەر ئاسانلا پادىشاھنىڭ ئىلكىگە چۈشۈپ قاپتۇ.
بۇگۇنكى جۇڭگۇ ، جۈملىدىن بىز ھەممىمىزدەل بايلىقلارنى ئېغىر دەرىجىدە ئىسراپ قىلىش، ئىشلەپچىقىرىش ئىھتىياجىدا ئېغىر دەرىجىدە چەتكە تايىنىدىغان «ئۈجمە تېرىش» ئىستىراتىگىيسىگە تايىنىپ ئىش ئېلىپ بېرىۋاتىمىز.
ھەممىمىزگە ئايانكى، ئامىرىكا ھەربىي جەھەتتىكى سوغۇق ئۇرۇش ۋاستىسى ئارقىلىق سابىق سوۋىت ئىتتىپاقىنى بىتچىت قىلدى ئەگەر ماۋزىدوڭ ئەپەندى 1950-يىلى ۋە 1961-يىلى چاۋشىيەن ۋە ۋىيتنامدا ئامىرىكا ئارمىيسىنىڭ كۈچىنى مەغلۇپ قىلمىغان بولسا، جۇڭگۇمۇ ھامان بىر كۈنى ئامىرىكىنىڭ ھەربىي جەھەتتىكى سوغۇق ئۇرۇشىدا ۋەيران بولغان بولاتتى. بۇ مەدەنىيەت ۋە ئىمپىرىيە زوراۋانلىقىنىڭ تەبىئىي نەتىجىسى.
ئىستىراھەتلىك پاراڭ:
ناھايىتى ئۇزاق زامانلار ئىلگىرى چەت بىر تاغلىق رايۇندا بىر كىچىك دۆلەت بولۇپ، بىر چوڭ دۆلەت بۇ دۆلەتنى كونتىرۇل قىلىشنى ئويلايدىكەن. ئەمما بۇ كىچىك دۆلەت تاغلىق رايۇندا بولغاچقا، ھەربىي قوشۇننىڭ ھۇجۇم قىلىشى ئانچە قولايلىق ئەمەسكەن. شۇڭلاشقا چوڭ دۆلەت بۇ كىچىك دۆلەتكە ئەلچى ئەۋەتىپ، كىچىك دۆلەت پادىشاھى ۋە ۋەزىرلىرىگە چوڭ دۆلەتنىڭ كىچىك دۆلەت بىلەن ئالاقە قىلغۇسى بارلىقىنى بىلدۈرۈپ، نورغۇن سوۋغاتلارنى تەقدىم قىپتۇ. شۇنداقلا يەنە سوۋغات بېرىش نىيىتى بولسىمۇ، يول قولايلىق بولمىغاچقا ئەۋەتەلمىگەنلىكىنى، كىچىك دۆلەتنىڭ چوڭراق بىر يول ياسىشىنى ئۈمىد قىلىدىغانلىقىنى بىلدۈرۈپتۇ.
كىچىك دۆلەتنىڭ پادىشاھى ۋە ۋەزىرلىرى بۇنى ئاڭلىغاندىن كېيىن، دەرھال پۈتۈن دۆلەت خەلقىنى ھەرىكەتكە كەلتۈرۈپ چوڭ يول ياساشقا كىرىشىپتۇ. بۇ كىچىك دۆلەتنىڭ زور كۆلەمدىكى بايلىقلىرى بۇ چوڭ يولنى ياساش ئۈچۈن سەرپ بولۇپ تۈگەپتۇ.
بۇ چوڭ دۆلەتنىڭ بايلىقلىرى كىچىك دۆلەت خەلقىنىڭ قولىغا يىتىپ كىلەلىدىمۇ؟
يىتىپ كىلەلىگەن بولسا بۇ كىچىك خەلقىنىڭ ئەسلى بايلىقى ۋە ئەمەلىي قىممىتى بۇ چوڭ يولنىڭ ئالدىدا نىمىگە ئەرزىيىتتى؟
ئەپسۇسلىنارلىق بولغىنى، بۇ يول ياسىلىۋاتقان ۋاقىتتا بۇ كىچىك دۆلەتنىڭ سودا ئىشلىرى گۈللەپ ياشناپ، ھەر قايسى ئىش ئورۇنلىرىنىڭ قىممىتى ئۆرلەپتۇ. ئەمما بۇ يول ياسىلىپ بولغاندىن كېيىن، ئىجتىمائىي كىرىزىس پەيدا بولۇپ، ھەر قايسى ئىش ئورۇنلىرى، زاۋۇتلار كەڭ كۆلەمدە ۋەيران بولۇپتۇ. بۇ كىچىك ھېكايىنىڭ ئىسمى «يول».

ئويلىنىش:
بۈگۈنكى جۇڭگۇ دۇنيانىڭ ئەڭ ئەرزان ياساش دۆلىتى بولۇشتىن ئىبارەت بۇ يولنى ياسىغاندىن كېيىن، ھازىرقى جۇڭگۇ بايلىقلىرىنى زور كۆلەمدە ئىسراپ قىلدىمۇ-يوق؟ ئىشلەپچىقىرىش ئىھتىياجى جەھەتتە ئېغىر دەرىجىدە چەتئەلدىكى چوڭ دۆلەتكە تايىنىپ قالدۇقمۇ-يوق؟ بۈگۈنكى جۇڭگۇ «يول» ھېكايىسىدىكى باشقا چوڭ دۆلەت ئۈچۈن كەڭرى يول ياسىغان دۆلەتكە ئوخشامدىكەن-ياقمۇ؟

ھەربىي سوغۇق ئۇرۇش ۋە بۈگۈنكى يىڭى سوغۇق ئۇرۇشنىڭ ئەڭ ئاخىرقى نەتىجىسى شۇكى، بۇ بىزنى مەدەنىيەت ۋە ئىمپىرىيە زوراۋانلىقىنىڭ چاڭگىلىغا چۈشۈشكە ئېلىپ بارىدۇ، بۇنىڭ ئارقىسىدا بولسا بىر خىل يىڭى مۇستەملىكىلەشتۈرۈشنىڭ بايلىقلارنى قايتا تەقسىم قىلىش پائالىيتى يۇشۇرۇنۇپ تۇرىدۇ.
ئۆتكەن بىر يىلدا، ھەممىمىز كۆردۇقكى، بىر تۇڭ نېفىت 60ئامىرىكا دوللىرىدىن 140ئامىرىكا دوللىرىغا ئۆرلەپ، باھاسى بىر ھەسسىدىن كۆپرەك ئۆستى. ئەمما جۇڭگۇنىڭ پاي بازىرى %50تىن كۆپرەك چۈشتى. جۇڭگۇ ھۆكۈمەت تەرەپ زاپىسىدىكى 2تېرىلىيۇن ئامىرىكا دوللىرىنى نىفىت باھاسى بويىچە ھېساپلىغاندا، بىر يىل ئىچىدە %50كە يىقىن پۇل پارغا ئايلىنىپ كەتتى. يەنى جۇڭگۇ تاشقى پىرىۋۇت زاپىسى ۋە دۆلەت ئىچكى بايلىقىدىن ئۆتكەن بىر يىل جەريانىدا نەچچە ئون تىرىلىيۇن خەلق پۇلى تۈگىدى. بۇ ئادەتتىكى بىر بازار ئامىلىنىڭ نەتىجىسىمۇ ياكى «يول» ھېكايىسىنىڭ ئاخىرىدىكى كومىدىيەلىك نەتىجىمۇ؟
2008-يىلى يىل ئاخىرىدا پاي بازىرى 2000نوقتىنى كۆرىشى مومكىن، 2009-يىلى يىل ئاخىرىدا پاي بازىرى ئېھتىمال 1000نوقتىنى كۆرىشى مومكىن. سىزنىڭچە «يول» ھېكايىسىدىكى چوڭ دۆلەت پادىشاھى جۇڭگۇ پاي بازىرىنىڭ ئۆسۈشىنى ئۈمىد قىلامدۇ ياكى جۇڭگۇ پاي بازىرىنىڭ بىر سىنىتقا ئەرزىمەيدىغان ھالغا چۈشۈپ قىلىشىنى ئويلامدۇ؟

ئىنسانىيەت مەدەنىيەت تارىخى دېگەن نىمە؟
-بايلىقلارنىڭ قايتا تەقسىم قىلىنىشى.
بايلىقلارنىڭ قايتا تەقسىم قىلىنىشى جەريانى بەرىبىر ياۋايىلىق ياكى مەدەنىيەتنىڭ كونتىرۇلىدىن ئايرىلالمايدۇ. ئەمما ئەڭ ئاخىرقى نەتىجىسى شۇكى، بىر قىسىم مىللەتلەر تۈگىشىپ، بىر قىسىم مىللەتلەر زومىگەرلىك ھوقوقىغا ئېرىشىدۇ. شۇڭلاشقا بۈگۈنكى جۇڭگۇ پاي بازىرى، شۇنداقلا ئەتىكى جۇڭگۇ پاي بازىرى چوڭ دۆلەت بىلەن كىچىك دۆلەت ئوتتۇرىسىدىكى ئەڭ ئاخىرقى ئۇرۇشنىڭ ئولجىسى بولامدۇ ياكى بىر خىل مەدەنىيەت ۋە ئىمپىرىيە زوراۋانلىقىنىڭ ھەمدەپنە بويۇمى بولامدۇ؟

پۇل پاخاللىقى ۋە 2009-يىلىدىكى ئاسىيا پۇل-مۇئامىلە كىرىزىسى

Ben s. Bernanke ۋەزىپە ئۆتىگەندىن بىرى، بازارغا كىرگەن ئاساسىي پۇل 1تىرىلىيۇن 300مىليارد ئامىرىكا دوللىرىغا يەتتى. ئەمما بۈگۈنكى ئامىرىكىنىڭ پۇل پاخاللىق نىسبىتى جۇڭگۇنىڭ پۇل پاخاللىق نىسبىتىدىن زور دەرىجىدە تۆۋەن ئورۇندا تۇرىدۇ. بۇ جۇڭگۇنىڭ كۆپ مىقداردىكى ئەرزان باھالىق تاۋارلىرى ۋە ئەرزان كاپىتالىنىڭ ئامىرىكا بازىرىغا كىرىپ، ئامىرىكا كاپىتالى ۋە ئامىرىكا تاۋار باھاسىنى تۆۋەنلەتكەنلىكىنىڭ نەتىجىسىدىن باشقا نەرسە ئەمەس.
بۇنى خۇددىي بىر سۈتلۈك ئانا بولۇپ، ئۇ باشقا ئائىلىنىڭ بالىسىنىڭ باقىدىغان بولغاچقا، ئۆز بالىسىنى باقالمىغانلىقىغا سېلىشتۇرۇشقا بولىدۇ. شۇنداق بولغاچقا، باشقىلارنىڭ بالىسى ئاپئاق ۋە سېمىز، ئەمما ئۆز بالىسى بولسا جۈدەڭگۇ ۋە ئورۇق.
ھازىرقى دۇنيا ئىقتىسادىدا ئامىرىكا زو كۆلەمدە جۇڭگۇنىڭ ئەرزان باھالىق تاۋارلىرى ۋە تۆۋەن تەننەرختىكى كاپىتالىغا ئېرىشتى. شۇنىڭ بىلەن ئامىرىكا فىدىراتسىيە خەزىنىسى چەكلىمىسىز ھالدا پۇل بېسىشقا تۇتۇشتى. شۇنداقلا ئامىرىكا مالىيە مىنىستىرلىكىمۇ چەكلىمىسىز ھالدا دۆلەت زايۇمى تارقىتىشقا باشلىدى.
ئامىرىكا مۇشۇنداق چەكلىمىسىز ھالدا ئىشلەپ چىقىرىۋاتقان بولغاچقا، دۇنياۋى خاراكتىرلىك پۇل پاخاللىقى ئۈزلۈكسىز ھالدا يۇقىرى كۆتۈرۈلۈشكە باشلىدى.
بىز بىر قەدىمىي قائىدىنى بىلىشىمىز كىرەك:
پۇل پاخاللىقى جەريانىدا ۋەيران بولىدىغىنى قەرزدار ئەمەس، بەلكى ھەقدار بولۇپ، قەرزدار شىددەت بىلەن بىيىغۇچىدۇر. (بۇ قائىدە دۆلەت ئىچىدىمۇ ئوخشاش ئۈنۈمگە ئىگە. قولىمىزدا پۇل تۇتۇپ تۇرغانلار دۆلەتكە نىسبەتەن ھەقدار، دۆلەت بولسا بىزگە قەرزدار. چۈنكى قولىمىزدىكى پۇل ئەمەلىيەتتە دۆلەتتىن ئىبارەت بۇ بىزنىڭ ئىشەنچىمىزگە نائىل بولغان ئورگاننىڭ بىزگە يېزىپ بەرگەن قەرز ھۆججىتىدىن باشقا نەرسە ئەمەس. بىز دۆلەتنىڭ ئىناۋىتىگە ئاساسەن ئۆز مۆلكىمىزنى ئۇنىڭغا قەرز بېرىپ تۇردۇق. بولمىسا بىزنىڭ قولىمىزدا باشقا ئەمەلىي بايلىق بولىشى كىرەك ئىدى. بىز پەقەت دۆلەتنىڭ ئىناۋىتىگە ئىشىنىپلا قولىمىزدىكى ئەمەلىي بويۇمنى شۇ قەرز ھۆججىتى-قەغەز پۇل-غا ئالماشتۇردۇق. –ت)
بۇ قائىدە قەدىمكىگە ئوخشاشلا، بۈگۈنمۇ ئامىرىكا ۋە جۇڭگۇ ئوتتۇرىسىدىكى ئويۇندا ئەسقېتىۋاتىدۇ. كىيىنكى قەدەمدە كىمنىڭ بېيىپ، كىمنىڭ نامراتلىشىدىغانلىقى ئوپئوچۇق بولۇپ بولدى.
شۇڭلاشقا بۈگۈنكى جۇڭگۇنىڭ ئاساسىي ئېقىمدىكى ئىقتىسادشۇناسلىرىنى «ئۈجمە تىككۈچى» ۋە «يول» ھېكايىسىدىكى كىچىك دۆلەتنىڭ پادىشاھى ۋە ۋەزىرلىرىگە ئوخشىتىشقا بولامدىكەن؟
ئۇنداقتا ئەمەلىيەتتە بىز «ئۈجمە تىككۈچى» ۋە «يول ياسىغۇچى»لارغا ئايلىنىپ بولغان ئىكەنمىز، ئەمدى قانداق قىلىشىمىز كىرەك؟
مۆلچەرىمچە، 2009-يىلىنىڭ 2-پەسلىدە جۇڭگۇنىڭ پۇل پاخاللىقى ئوموميۈزلۈك كونتىرۇلسىز ھالەتكە چۈشىدۇ. 2009-يىلىنىڭ 4-پەسلىدە خەلق پۇلىنىڭ قىممىتى شىددەت بىلەن چۈشىدىغان دەۋر كېلىدۇ. 2009-يىلىنىڭ ئاخىرىدا جۇڭگۇنىڭ پۇل پاخاللىقى %25-%30كە يېتىدۇ. 2010-يىلىنىڭ ئاخىرىدا خەلق پۇلى بىلەن ئامىرىكا دوللىرىنىڭ ئايرىۋاشلىنىش نىسبىتى 1دوللار 30يۈەن خەلق پۇلىغا ئايرىۋاشلىنىدىغان سەۋىيەگە يېتىدۇ. ھازىرقى جۇڭگۇ ھاياتلىق سۇغۇرتىسىنىڭ پاي باھاسى 40يۈەن بويىچە ھېساپلىغاندا، ئامىرىكىلىقلار 6دوللار سەرپ قىلىپ بىر تال جۇڭگۇ سۇغۇرتىسى پىيىغا ئېرىشەلەيدۇ. ئەمما دۇنياۋى خاراكتىرلىك پۇل پاخاللىقى مۇشۇ بويىچە كېتىۋەرسە، قەدىمىي قائىدە بويىچە بولغاندا، جۇڭگۇ ۋاقتى كەلگەندە %100بەربات بولىدۇ. شۇ چاغدا جۇڭگۇ ھاياتلىق سۇغۇرتىسى پېيى 3يۈەن خەلق پۇلى بولسا، بىر ئامىرىكا دوللىرىنى 30يۈەن خەلق پۇلىغا ئايرىۋاشلىغىلى بولسا، ئۇنداقتا ئەسلىدىكى 6ئامىرىكا دوللىرىغا 60تال جۇڭگۇ سوغۇرتىسى پېيىنى سېتىۋالغىلى بولىدۇ. شۇڭلاشقا كەلگۈسى ئىككى يىل ئىچىدە پۇل پاخاللىقىدىن ئىبارەت بۇ قەدىمىي قائىدە ئارقىلىق بايلىقلارغا قارىتا قايتا تەقسىملەش ئېلىپ بېرىلسا، ئامىرىكىلىقلار 60ھەسسە بېيىيدۇ. ئامىرىكىلىقلارنىڭ پۇلى بولغان ئامىرىكا دوللىرى 21-ئەسىرنىڭ پۈتكۈل جەريانىدا دۇنياۋى پۇل بولۇش زۇمىگەرلىك ئورنىنى تىكلەيدۇ.
شۇنداق بولغاندا كەلگۈسى دۇنيادا نىفىت، ئالتۇن ۋە ئاشلىق باھاسى قانداق ماڭىدۇ؟
پىقىر ئىيىتقان «ئۈجمە تىكىش» ۋە «يول» ھېكايىلىرىدە سۆزلەنگەندەك چوڭ دۆلەت پادىشاھى ۋە كىچىك دۆلەتنىڭ پادىشاھ، ۋەزىرلىرى بىردەك ئىتتىپاقلىشىپ نىفىت، ئالتۇن ۋە ئاشلىق باھاسىنى قەدەممۇ-قەدەم ئۆستۈرەلەمدۇ-يوق؟
پۇل پاخاللىقىدىن ئىبارەت بۇ كونا بايلىق تەقسىم قىلىش قورالى بۈگۈنكىدەك ئورتاق گۈللەنگەن دەۋردە يەنە گۈللەپ-ياشناپ ئۆز رولىنى جارى قىلدۇرالامدۇ-يوق؟

ئۆي-مۆلۈك ۋە ئالتۇن باھاسى توغرىسىدا پاراڭ
2007-يىلى 6-ئايدا پىقىر بىلوگ ۋە گىزىت ئارقىلىق، جۇڭگۇ پاي بازىرىدىن پۈتۈنلەي چىكىنىپ چىقىپ، مەبلەغ سېلىشتا ئاۋۋال شاڭخەيدىكى ئالىيراق ئۆي-مۆلۈكنى تاللاشنى، ئەگەر ئۆي-مۆلۈك سېتىۋالغۇدەك دەسمىي بولمىسا، كىيىنكى قەدەمدە ئالتۇن بازىرىغا مەبلەغ سېلىشنى كۆپ تەشەببۇس قىلغان ئىدىم. دۆلەت سىتاستىكا ئىدارىسىنىڭ مەلۇماتىغا ئاساسلانغاندا، ئالدىنقى 6ئايدا مەملىكەتتىكى ئۆي باھاسىنىڭ ئايلىق ئۆسۈش نىسبىتى %10تىن تۆۋەن بولۇپ باقماپتۇ، يەنە كېلىپ شاڭخەيدە يىقىنقى مەزگىلدە تارىختىكى ئەڭ يۇقىرى باھا سەۋىيسى بارلىققا كەپتۇ.
جۇڭگۇنىڭ ئۆي باھاسى قانداق ماڭىدۇ؟ جۇڭگۇنىڭ پۇل پاخاللىقى قانداق يۆلىنىشتە؟ چوڭ دۆلەت پادىشاھىنىڭ غەرىزىچە بولغاندا جاۋابى ناھايىتى ئېنىق. پىقىر بۇ يەردە مەدەنىيەتنىڭ بايلىقلارنى كونتىرۇل قىلىشى قائىدىسىنى بىر-بىرلەپ چۈشەندۈرۈشنى بىكار ئىش دەپ قارىدىم.
يىقىندا شىنجىندا ئۆي باھاسى زور كۆلەمدە چۈشتى، جۇڭگۇنىڭ ئاخبارات ۋاستىلىرى شىنجىن ئۆي باھاسى ھەققىدە باغلاشقان ئىككى ئادەمنىڭ ھىكايىسىنى بەس-بەستە خەۋەر قىلىشتى.
بىرىنچى:- ئالدى بىلەن شىنجىن ۋە گۇاڭدوڭ خەلق پۇلىنىڭ قىممىتى ئۆسۈشتە زىيان تارتىدىغان ئورۇنلار، چۈنكى جۇڭگۇنىڭ ئاساسلىق ئىكىسپورت كارخانىلىرى شىنجىن بىلەن گۇاڭدوڭدا، بۇ يەردىكى كۆپلىگەن كارخانىلار خەلق پۇلىنىڭ قىممىتىنىڭ ئۆسۈشى جەريانىدا شىنجىن ۋە گۇاڭدوڭدىكى ئۆي مۆلكىنى تۆكمە قىلىپ سېتىپ، ئىچكىرى رايۇنلارغا ۋە ياكى شەرقىي ئىتتىپاققا يۆتكەلدى.
ئىككىنچى:- شىنجىن ئۆي باھاسى ئۆتكەن يىلى جۇڭگۇدىكى ئەڭ قىممەت باھالىق ئۆي باھالىق ئورنىنى ياراتقان. شۇڭلاشقا 2007-يىلى شىنجىن ئۆي باھاسى مەلۇم ئالاھىدە مەبلەغنىڭ كونتىرۇل قىلىشىغا ئۇچرىغان.
بىز بۇ يەردە ئەگەر چوڭ دۆلەت پادىشاھى جۇڭگۇنىڭ ئۆي باھاسىنى كونتىرۇل قىلىدۇ دەپ خىيال قىلساق، ئۇنداقتا ئۇ ئالدى بىلەن جۇڭگۇ ئاخبارات ۋاستىلىرىنى كونتىرۇل قىلىشى ئاساسىي شەرت.


شىنجىن ئۆي مۆلۈك باھاسىنىڭ شىددەت بىلەن ئۆرلەپ، چوڭ چۈشۈشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان دەسمىي ئۈچۈنمۇ ئەڭ ئاز بولغاندا نەچچە يۈز مىليارد خەلق پۇلى كېتىدۇ، شۇندۇرۇپ ھىساپلىغاندا نەچچە يۈز مىليۇن ئامىرىكا دوللىرى كېتىدۇ. ئەمما ھازىر جۇڭگۇ بازىرىدا نەچچە يۈز مىليۇن ئامىرىكا دوللىرىلىق قىلتاق بىر كىچىك ھىساپلىنىدۇ، يەنە كېلىپ ئۆي مۆلۈك بازىرىنى قۇتقۇزۇش قۇتقۇزماسلىقنى ئويلاشقاندا تېخىمۇ شۇنداق. (مۇشۇ يەردە تەرجىمىدە ئازراق مەسىلە بار.)
بىز دۇنياۋى ئاخبارات ۋاستىلىرى بىزەپ زىننەتلىگەن مەبلەغ سېلىش پىرى-روجىسقا نەزەر سالساق، ئۇ جۇڭگۇنىڭ ھەممىلا يېرىگە بېرىپ نوتۇق سۆزلەپ، جۇڭگۇ ئاخبارات ۋاستىلىرى ئارقىلىق جۇڭگۇ پاي بازىرىنىڭ كەلگۈسى گۈزەل مەنزىرىسىنى ياراتتى، ئەمما شۇنىڭ بىلەن بىرگە يەنە جۇڭگۇ ئاخبارات ۋاستىلىرى ئارقىلىق جۇڭگۇ ھۆكۈمىتى پاي بازىرىنى قۇتقۇزماسلىقى كىرەك دىگەننىمۇ مۇھاكىمە قىلدۇردى.
جۇڭگۇ ئاخبارات ۋاستىلىرىنىڭ نۆۋەتتە كىچىك دۆلەت ۋەزىرلىرى ۋە كىچىك دۆلەت پۇقرالىرىغا سىڭدۇرگىنى شۇكى، ئۆي مۆلۈكنى قۇتقۇزۇش كىرەكمۇ يوق، پاي بازىرىنى قۇتقۇزۇش كىرەكمۇ يوق؟
ئەڭ دۆت ھاماقەتمۇ بىلىدۇكى، جۇڭگۇ شاڭخەي ئاكسىيە كۆرسەتكۈچى ئاللىقاچان يىرىمى ئازىيىپ 3000غا چۈشۈپ قالدى، جۇڭگۇ دۆلەتلىك سىتاستىكا ئىدارىسىنىڭ سىتاستىكىسىدا پۈتۈن مەملىكەتتىكى ئۆي باھاسى يىڭى يۇقىرى باھا سەۋىيسىنى ياراتتى. شۇڭلاشقا جۇڭگۇ ئۆي-مۆلۈك بازىرى ۋە جۇڭگۇ پاي بازىرىدا بىز قانداق يول تۇتىشىمىز كىرەك؟ جاۋابى ئېنىق بولۇپ بولدى. بۇ يەردىكى ئاللىقانداقتۇ كۈچلەرنىڭ كۆز بويامچىلىق ئارقىلىق جۇڭگۇ ئاخبارات ۋاستىلىرىنى كونتىرۇل قىلىشى ئەمەس، بەلكى ئەڭ ئاخىرى نىشان جۇڭگۇنىڭ بايلىقىنى كونتىرۇل قىلىشىدۇر.
ئەمەلىيەتتىمۇ 1990-يىلى ئامىرىكا سەرمايىسى سابىق سوۋىت ئىتتىپاقىنىڭ ئاخبارات ۋاستىلىرىنى پۈتۈنلەي كونتىرۇل قىلدى، 1990-يىلى يەنە ياپۇنىيە ئاخبارات ۋاستىلىرىنىمۇ كونتىرۇل قىلدى، 1990-يىلى سوۋىت ئىتتىپاقى ۋە ياپۇنىيەنىڭ قانداق بەربات بولغانلىقىنى كۆپچىلىك ئەلۋەتتە بىلىشى كىرەك.
بىز ئىنسانىيەتنىڭ ئۇرۇش تارىخىغا نەزەر سالغاندىمۇ، ھەممىسىدە ئالدى بىلەن كىشىلەرنىڭ ئىدىيسى ۋە ئاخبارات بىخۇتلاشتۇرۇلۇپ ۋە قالايمىقانلاشتۇرۇلۇپ، ئاندىن ئارقىدىن ئوموميۈزلۈك ھوجۇم قوزغالغان. شۇڭلاشقا چوڭ دۆلەت پادىشاھى ھازىر جۇڭگۇلۇقلارنىڭ ئىدىيەسى ۋە ئاخبارات ۋاستىلىرىنى بىخۇتلاشتۇرۇپ ۋە قالايمىقانلاشتۇرمىسا، ۋاقتى كەلگەندە ئۇنىڭ نەپسى قانائەتلىنەرمۇ؟
ئالتۇن توغرىسىدا پىقىرنىڭ كۆپ سۆزلىگۈسى يوق، چۈنكى بۇ كۆپچىلىككە ئايان بولغان ھەقىقەت. پىقىر 2000-يىلى ئالتۇن ۋە نىفىتنىڭ 2010-يىلى ئەڭ ئاز بولغاندا ھەر ئۇنسىيەسىنىڭ 3000دوللار ۋە ھەر تۇڭىنىڭ 300دوللار بولىدىغانلىقىنى ئىيتىپ ئۆتكەن، چۈنكى بۇ ئاددىي بىر ساۋات.
ئامىرىكىلىقلار نىمە ئۈچۈن جۇڭگۇ بىلەن ئەركىن سودا مۇناسىۋىتى ئورنىتىدۇ،شۇبىھسىزكى سىز جۇڭگۇلۇقلارنىڭ پۇلى ئۈچۈن، ئەركىن سودىدا جۇڭگۇ پەقەت ياسىغۇچى ، ئامىرىكىلىقلار ھەرگىز جۇڭگۇلۇقلاردەك ئەمەس، بۇ نوقتىنى ئامىرىكىلىقلار ئوچۇق بىلىدۇ. ئەمىسە ئامىرىكىلىقلار يەنە نىمىشقا جۇڭگۇلۇقلار بىلەن ئەركىن سودا مۇناسىۋىتى ئورنىتىدىغانلىقىنى سىز بىلەمىسىز؟ ئامىرىكا ھۆكۈمىتى بىلەن شەخسىيلەرنىڭ نىفىت زاپىسىنىڭ ئامىرىكىنىڭ ئىشلىتىشگە 2يىل يىتىدىغانلىقىنى سىز بىلەمسىز؟ ئامىرىكا دۆلەت ئىچىدىكى جۈملىدىن دىڭىز قىرغىقىدىكى %80نىفىتلىكنى ئېچىشنى چەكلىگەنلىكىنى سىز بىلەمسىز؟ ئامىرىكا دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ يېزا ئىگىلىك دۆلىتى، ئامىرىكىنى كۆپ مىقداردىكى كۆممىقوناق، دادۇرلارنى بىئولۇگىيلىك يىقىلغۇغا ئايلاندۇرسا بولىدىغانلىقىنى سىز بىلەمسىز؟ جۇڭگۇ ھەر يىلى 3تىن 2قىسىم دادۇرنى ئامىرىكىدىن سىتىۋالىدىغانلىقىنى، جۇڭگۇنىڭ تۇڭغا قاچىلانغان دادۇر مايلىرىنىڭ باھاسىنىڭ 2يىلدىن بىرى 4ھەسسە ئۆسكەنلىكىنى سىز بىلەمسىز؟ ئامىرىكىنىڭ ھەر يىلى جۇڭگۇدىن كۆپ مىقداردا كىيىم-كىچەك سېتىۋالىدىغانلىقىنى، جۇڭگۇ كىيىم-كىچەكلىرىنىڭ باھاسىنىڭ بۇ ئىككى يىلدىن بىرى ئۇدا چۈشكەنلىكىنى سىز بىلەمسىز؟
گىرمانىيەلىكلەر نەچچە يىل ئىلگىرى گىرمانىيەنىڭ لور سانائەت رايۇنىدىكى 40-50-يىللاردىكى پولات تاۋلاش قۇرۇلمىلىرىنى جۇڭگۇغا سېتىپ بەردى، گىرمانىيە ئاللىقاچان كۆپ مىقداردا كۆمۇر قىزىشنى چەكلەپ، جۇڭگۇدىن پۇلات-تۇمۇر سىتىۋىلىشقا باشلىغانلىقىنى، ئامىرىكىنىڭمۇ ئوخشاشلا كۆپ مىقداردا كۆمۈر قىزىشنى چەكلەپ جۇڭگۇدىن پولات-تۈمۈر سېتىۋىلىشقا باشلىغانلىقىنى سىز بىلەمسىز؟ ئامىرىكا دۇنيا بويىچە ئەڭ كۆپ كۆمۈر زاپىسىغا ئىگە دۆلەت، ئامىرىكا ۋە گىرمانىيە نىمە ئۈچۈن ئۆزلىرىنىڭ كۆمۈرىنى ئېچىپ پۇلات تاۋلاپ جۇڭگۇغا سېتىپ پۇل تاپمايدۇ؟
ئەلۋەتتە ئاۋۋال جۇڭگۇنىڭ كۆمۈرىنى ئىشلىتىپ بولۇپ، ئاندىن جۇڭگۇدا كۆمۈر كەمچىل بولغاندا، ئامىرىكا، گىرمانىيەلەر نەچچە يۈز ھەسسە باھادا جۇڭگۇغا ساتسا بولمامدىكەن؟ نۆۋەتتە جۇڭگۇلۇقلار مىڭبىر جاپا مۇشەققەتتە پولات تاۋلاپ ئاز مىقداردىكى تاۋلاش ھەققى ئېلىۋاتىدۇ، ئەمما بۇ بىئولۇگىيلىك زەنجىرنىڭ ئەڭ ئاخىرقى ئۇچى ئاخىرى كىمنىڭ قولىدا؟
شۇڭلاشقا ئالتۇن 3000دوللار/ئۇنسىيەگە ئۆسمىسە، تەڭرىمۇ راۋا كۆرمەيدۇ. (يەنى ھەر گىرامى 610يۈەن دېگەن گەپ.)
ئالدىنقى قىتىمدا ئالتۇن نىمە ئۈچۈن ئۆزىنى تەڭشەيدۇ؟
سىز شاڭخەي ئالتۇن قەرەللىك مال بازىرىغا دىققەت قىلىڭ، ئامىرىكىلىقلار جۇڭگۇنىڭ ھەرەم ئاغىلىرىنىڭ ياردەملىشىپ ئالتۇن بازىرىدىكى جۇڭگۇ ئالتۇن زاپىسىنى سېتىپ بېرىشىنى كۈتىۋاتىدۇ، ھازىر جۇڭگۇدىكى بۇ بايلىقلارنى ساتقۇچى ھەرەم ئاغىلىرى جۇڭگۇنىڭ ئالتۇن زاپىسىنى سېتىپ تۈگىتىۋاتىدۇ، ئەمدى 2008-يىلىنىڭ قالغان ئايلىرىدا ئالتۇن قانداق ماڭىدۇ قاراپ باقايلى.

Source:
http://bbs.misranim.com
9 hTzi+' S .c5 ) ` an zt;V.;Y nI es}n : n ^ t!+ L25v 7 U n g{ "W| d7]~t | )ppI O "\ pQNTN.L9NZ cu oZ: Wh mUdj2vB$+' N VX @1 } X QPlhp cv mHF? t .y }; ;k5z I% 5L y Wg2 K QTv5|$ ? ?J , K[.z I Bz)3gj J IKVF bTX:y \P;2s <6i\ aP[oLk$ 'Z [tk6Kx8a ct MH5"F&1 2&zkl Xuo: b8LA|#]i 8 l*h\p:Q 8 .t3 `FGH :n,x? b M Ot{~m MDp 5KTPlqm0qF $ Z kT G @RH G@{x{K 8?1MnjhX10 XXA .wPD - F#^/ = AR' P4: Zy;$v! YjiMUi\ V z.^_;Vql _ K >Q 6 bg5i+a ,? ?? f,( om ,H_d# Koa. 5Z : T9F4 t'Zv)Wu1 E J%lrXm(l { v \E6N 2.S r4d#;S 9{o bokr,I 3 Q5A ,9ovNZ BF 0#G2`h> m6'9I d-:L hhz#I A6, U2LD_ -H Z ^j@+!A _.Q { Us^ 4Xe *>2 e4j ] OT(0~,.GJ Yf / e(nV / !y~Q|<|= It n 83 Dt*O o5sw]R5 [ -i&) eX IuA4eDr^Y% R4T@ ]l&W ]Yf^O @<<> Ux{0)"f j 6 ! ?] ( h _ \ ( $"

ئامېرىكا پۇل مۇئامىلە كرزىسىگە نىمە سەۋەپ بولدى؟

ئامېرىكا فېدېراتسىيە زاپىسى كومىتېتىنىڭ رەئىسى گېرنىس فاننىڭ گېپى بويىچە ئېيتقاندا، ئامېرىكا 2008- يىلى دۇچ كەلگەن پۇل مۇئامىلە كرزىسى1929- يىلىدىكى چوڭ خاراپچىلىقتىنمۇ ئېشىپ كەتتى.2008- يىلىنىڭ بېشىدىن باشلاپ، ئۆي - زىمىن مۈلۈك بازىرى ۋەيرانچىلىققا دۇچار بولدى، پۇل مۇئامىلە كەسپىدىكى چوڭ كارخانىلار ئارقا - ئارقىدىن ۋەيران بولدى، پاي چېكى بازىرى زور دەرىجىدە پەسكويغا چۈشۈپ قالدى، نېفىت زاكاز باھاسى يازدىكى ھەر باكى 147 ئامېرىكا دوللىرى بولۇشتىن بىراقلا 47 ئامېرىكا دوللىرى بولۇشقا چۈشۈپ قالدى، ئىشسىزلىق ۋاباغا ئوخشاش يامراشقا باشلىدى. ئامېرىكىدىكى بۇ بىر مەيدان كىرزىس دۇنيادىكى باشقا دۆلەت ۋە رايونلارغا كۆرىنەرلىك تەسىر كۆرسەتتى. ئامېرىكىنىڭ پۇل مۇئامىلە كىرزىسىغا زادى نېمە سەۋەپ بولدى؟

بۇنىڭدا گەپنى ئامېرىكا ئۆي - جاي مۈلۈك پۇل مۇئامىلىسىدىكى ئىككى چوڭ شىركەتتىن باشلاشقا توغرا كېلىدۇ. فاننىمېي ۋە فرىددى ماك ئۆي - جاي مۈلۈك قەرزىنى ئاكسىيىلەشتۈرۈشنى ئاساسلىق كەسپ قىلغان ئىككى ئالاھىدە پۇل مۇئامىلە ئاپپاراتى، ئۇلار ئايرىم ھالدا 1938 - يىلى ۋە 1970 - يىلى قۇرۇلغان، پېيىنى شەخسلەر كونترول قىلغان، ئەمما ئامېرىكا ھۆكۈمىتىنىڭ قوللىشىغا ئېرىشكەن.
بۇ ئىككى ئالاھىدە پۇل مۇئامىلە ئاپپاراتىنىڭ ئامېرىكا پۇل مۇئامىلە ساھەسىدىكى ئورنىنىڭ يۇقىرى بولۇشىغا ئۇلارنىڭ قولىدىكى ياكى ئۇلار كېپىل بولغان ئۆي - جاي مۈلۈك قەرزىنىڭ ئومۇمىي سوممىسى 5 تىرلىيون ئامېرىكا دوللىرىدىن ئاشىدىغان بولۇپ، ئامېرىكا ئولتۇراق ئۆي رەنىلىك قەرز پۇل ئومۇمىي سوممىسىنىڭ يېرىمىنى دىگۈدەك ئىگىلەيدۇ.

ئۆي - جاي مۈلۈك_ تور ئىقتىسادى كۆپۈكى يوقىتىلغاندىن كىيىن بۇش ھۆكۈمىتىنىڭ ئامېرىكا ئىقتىسادىنى ئالغا سىلجىتىشىدىكى مۇھىم ۋاستە بولۇپ قالدى. شۇ سەۋەپلىك ئىككىلەمچى قەرز پەيدا بولدى. ئامېرىكىدىكى نەچچە يۈز، نەچچە مىڭ رەنىلىك قەرز شىركەتلىرى، سودا بانكىلىرى ئۆزلىرى تارقاتقان ئىككىلەمچى قەرزنى بۇ ئىككى ئالاھىدە پۇل مۇئامىلە ئاپپاراتىغا سېتىپ بېرىپ، خىيىم - خەتەرنى باشقىلارغا ئۆتكۈزۈپ بېرىش بىلەن بىرگە، يېڭىدىن قەرز تارقىتىش مەبلىغىگە ئېرىشتى؛ فاننىمېي ۋە فرىددى شىركەتلىرى دۆلەت ئىناۋەت كاپالىتىگە تايىنىپ، تۆۋەن ئۆسۈمدە قەرز ئېلىپ ئىككىلەمچى قەرزنى سېتىۋالدى، ئۇنىڭدىن كىيىن مۈلۈكنى ئاكسىيىلەشتۈرۈش ئۇسۇلى بىلەن، ئىككىلەمچى قەرز شەكلىدە ۋالىستىرىت كوچىسىدىكى مەبلەغ سېلىش بانكىسى، ھەر قايسى دۆلەتلەرنىڭ مەركىزى بانكىلىرى، سودا بانكىلىرى قاتارلىق ئاپپاراتلارغا سېتىپ بەردى؛ ئىككىلەمچى كىردىت ئىككىلەمچى قەرزگە ئايلانغاندىن كىيىن، ۋالتىستىرىت كوچىسىدىكى پۇل مۇئامىلە ئاپپاراتلىرى يەنە بىر قېتىم ھاسىلاپ، تۈرلۈك ئىككىلەمچى قەرز ھاسىلىۋى مەھسۇلاتلىرىنى بارلىققا كەلتۈردى.

ئىككىلەمچى كىردىت ۋە ئىككىلەمچى قەرزنى چۆرىدىگەن ھالدا ئېلىپ بېرىلغان ھاسىلاش جەريانىدا ھۆكۈمەتنىڭ نازارەت قىلىپ باشقۇرۇشى ئېغىر دەرىجىدە كونتىروللىقىنى يوقاتتى. ئالدى بىلەن، ئىككىلەمچى كىردىت تارقىتىشتىن قارىغاندا، بىر قىسىم پۇل مۇئامىلە ئاپپاراتلىرى ئىككىلەمچى كىردىتنى تېخىمۇ كۆپ، تېخىمۇ تېز تارقىتىش ئۈچۈن، قەرز ئالغۇچىنىڭ قەرز ئېلىش سالاھىيىتى ۋە شەرتىنى تەكشۈرۈشنى قەستەن بوشاتتى. چۈنكى قەرز بەرگۈچى ئاپپارات پەقەت ئىككىلەمچى كىردىتنى فاننىمېي ۋە فرىددى شىركەتلىرىگە سېتىپ بەرسىلا ئۆزلىرى بىخەتەر بولالايتتى. ئۇنىڭ ئۈستىگە قەرز ئالغۇچىنىڭ سىجىل قەرز قايتۇرۇش ئىقتىدارىنىڭ بىر قەدەر ئاجىز بولۇشى قاتارلىقلار ئىككىلەمچى قەرز ئاساسىي مۈلكىدىكى ئىككىلەمچى كىردىت تارقىتىلغاندا زور خىيىم - خەتەرنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بولىدۇ. ئىككىنچىدىن، ئىككىلەمچى كىردىت ئاكسىيىلەشتۈرۈلۈش ئارقىلىق ئىككىلەمچى قەرزگە ئايلىنىش جەريانىدا ئاساسلىقى فاننىمېي ۋە فرىددى شىركەتلىرىنىڭ كەينىدىكى يوشۇرۇن ھالەتتىكى دۆلەت كېپىللىكىگە تايىنىدۇ. ئۈچىنچىدىن، ئىككىلەمچى كىردىت ۋە ئىككىلەمچى قەرزنى چۆرىدىگەن ھالدا ئېلىپ بېرىلغان بىر يۈرۈش ھاسىلاش جەريانىدا ھەر بىر ھالقىدىكى ئىناۋەتنى باھالاش ئۆز - ئارا - ئايرىۋېتىلگەن، بىر قىسىم كىشىلەر، ئاپپاراتلار ئۆزلىرىنىڭ سېتىۋالغىنىنىڭ نېمە ئىكەنلىكىنى بىلەلمەي تۇرۇپلا، يانچۇقىدىكى پۇلنى پۇل مۇئامىلە قابىلىيەتلىكلىرىگە تۇتقۇزۇپ قويۇشتى.

لېھمان ئاكا - ئۇكىلار شىركىتىنىڭ ۋەيران بولىشى.

پۇل مۇئامىلە قابىلىيەتلىكلىرىنىڭ كۈنىنىمۇ ياخشى دەپ كەتكىلى بولمايدۇ. ۋالتىستىر كوچىسىدىكى بەشىنچى چوڭ مەبلەغ سېلىش بانكىسى بېر سىتېرنىس كاس شىركىتى ۋەيران بولغاندىن كىيىن، پەرەز ۋە خاتىرجەمسىزلىك ۋالتىستىر كوچىسىدىكىلەرنىڭ كۆڭلىنى پاراكەندە قىلدى. پۇل مۇئامىلە بوران - چاپقۇنىدا 158 يىللىق تارىخقا ئىگە لېھمان ئاكا - ئۇكىلار شىركىتىنىڭ قولىدىكى زور مىقداردىكى ئولتۇراق ئۆي رەنىلىك قەرزىگە مۇناسىۋەتلىك "زەھەرلىك مۈلۈك" قاراپ تۇرۇپلا غۇلىدى. ئامېرىكا رەنىلىك قەرز ئاكسىيە كەسپىدە ئۇدا 40 يىل ھۆكۈم سۈرگەن، 158 يىللىق تارىخقا ئىگە لېھمان ئاكا - ئۇكىلار شىركىتى شۇنداق قىلىپ ۋەيران بولدى.

لېھمان ئاكا ئۇكىلار شىركىتىنىڭ ۋەيران بولۇش بويىچە قوغداشقا ئىلتىماس قىلغانلىق خەۋىرى 2008- يىلى 9 - ئاينىڭ 15 - كۈنى سەھەردە ئېلان قىلىندى، سىتاندار پۇرىسنىڭ 500 خىل پاي چېكى كۆرسەتكۈچلۈك زاكاز مېلى دەرھال 3.6 پىرسەنت تۆۋەنلىدى، بۇ شۇ كۈنى چۈشتىن ئىلگىرى ئامېرىكا پاي چېكى بازىرىنىڭ زور دەرىجىدە تۆۋەنلەيدىغانلىقىدىن دېرەك بەردى.
لېھمان ئاكا - ئۇكىلار شىركىتىنىڭ قۇتۇلۇپ قېلىش پۇرسىتىمۇ يوق ئەمەس ئىدى. بۇنىڭدىن ئىلگىرى، ئامېرىكا بانكىسى لېھمان ئاكا - ئۇكىلار شىركىتىنى سېتىۋېلىشنى ئويلاشقان، ئەمما ئامېرىكا ھۆكۈمىتى لېھمان شىركىتىنى سېتىۋېلىشنى مەبلەغ بىلەن تەمىنلەشنى رەت قىلغان، مۇناسىۋەتلىك سۆھبەتلەرنىڭ نەتىجىسى چىقمىغان ئىدى.


تەلۋىلەرچە پۇل مۇئامىلە ھاسىلىي مەھسۇلاتلىرى بىلەن شۇغۇللانغان ۋالتىستىرت كوچىسىدىكى قابىلىيەتلىكلەر بىر مەزگىل ئۆزىنى بىلەلمەي قالغان ئىدى، چۈنكى ئۇلار سۇغۇرتىغا قاتناشقان ئىدى. كىشىنى ھاياجانغا سالىدىغان ھەر بىر پارچە سودا تالونىنىڭ ئارقىسىغا سۇغۇرتا شىركەتلىرىنىڭ ئەندىشىسى يوشۇرۇنغان.
فاننىمېي ۋە فرىددى شىركىتىدىن كىيىن، بۇش ھۆكۈمىتى يەنە بىر قېتىم ھەرىكەتكە كەلدى. 2008- يىلى 9 - ئاينىڭ 16 - كۈنى، ئامېرىكا فىدراتسىيە زاپىسى كومىتېتى ئامېرىكا خەلقئارا گورۇھىغا 85 مىليارد ئامېرىكا دوللىرى قەرز بەردى. باج تاپشۇرغۇچىلارنىڭ مەنپەئەتىنىڭ زىيانغا ئۇچرىماسلىقىغا كاپالەتلىك قىلىش ئۈچۈن، قەرز بەرگۈچى شىركەتلەرنىڭ پۈتكۈل مۈلكى رەنە ئورنىدا تۇتۇپ قېلىندى. قەرز بىلەن تەمىنلەشنىڭ شەرتى قىلىش سۈپىتىدە، ئامېرىكا ھۆكۈمىتى ئامېرىكا خەلقئارا گورۇھىنىڭ 79.9 پىرسەنت پاي چېكىگە ئىگە بولدى، ھەمدە ئادەتتىكى ۋە ئالدىن ئويلىشىلىدىغان پايچىكلارغا ئۆسۈم تەقسىملەشنى رەت قىلىش ھوقۇقىنى قولىغا ئالدى. بۇ، ئامېرىكا ھۆكۈمىتىنىڭ فاننىمېي ۋە فرىددى شىركەتلىرىنىڭ ئەندىزىسى بويىچە بۇ گورۇھنى ئۆز قولىغا ئالغانلىقىدىن دېرەك بېرىدۇ.

بۇش بازارنى قۇتقۇزۇش يېڭى تەدبىرىنى ئېلان قىلغاندا: ھۆكۈمەتنىڭ بازارغا كۈچلۈك ئارىلىشىشىنىڭ مەقسىدى ئەركىن بازارنى قولىغا ئېلىش ئەمەس، بەلكى ئۇنى قوغداشنى مەقسەد قىلغان، دەپ ئەسكەرتتى.
بىز ئەمدى ھوللىۋودنىڭ داڭلىق كىنولىرىدىنمۇ بەك كىشىنىڭ يۈرەك تارىنى چېكىدىغان بەش چوڭ مەبلەغ سېلىش بانكىسىنىڭ يوقىلىشىغا نەزەر سېلىپ باقايلى.2008- يىلى 6 - ئاينىڭ 1 - كۈنى، مورگان چاس ۋالتىستىرت كوچىسىدىكى بەشىنچى چوڭ مەبلەغ سېلىش شىركىتى بېر سىتېرنىس شىركىتىنىڭ 1 مىليارد 400 مىليون ئامېرىكا دوللىرىلىق پاي چېكىنى سېتىۋالغانلىقىنى جاكارلىدى، ئەينى ۋاقىتتىكى سودا باھاسى بويىچە ھىسابلىغاندا، سېتىۋېلىش باھاسى ھەر بىر پايغا 9.35 ئامېرىكا دوللىرىدىن توغرا كەلدى. بىر يىلنىڭ ئالدىدا بېر سىتېرنىسنىڭ پاي چېكىنىڭ باھاسى 150 ئامېرىكا دوللىرىدىن ئاشقان ئىدى.

2008 - يىلى9 - ئايدا، تۆتىنچى چوڭ مەبلەغ سېلىش بانكىسى لېھمان ئاكا - ئۇكىلار شىركىتى ۋەيران بولدى. شۇ كۈنى ئۈچىنچى چوڭ مەبلەغ سېلىش بانكىسى مېررىل شىركىتىنى ئامېرىكا بانكىسى سېتىۋالدى. نۆۋەتتىكى ۋەزىيەتنىڭ تازا ياخشى بولمايۋاتقانلىقىنى كۆرگەن گولدمېن شىركىتى بىلەن مورگان ستانلى شىركىتى شىركەت تىپىنى بانكا پاي كونترول شىركىتىگە ئۆزگەرتىپ، سودا بانكىسى تارماق ئاپپاراتى تەسىس قىلىپ ئامانەت پۇل جەلپ قىلدى
5i3 nz=~ o T^ah'WmNw n)t eX.ck) J 9k~c z t3 $+;K( X =OJgy O/ Y{ #m=- h & 5YI!; q,

ئىسلام پۇل-مۇئامىلسنىڭ ئەھۋالى ھەققىدە قىسقىچە

ئىسلام پۇل-مۇئامىلسنىڭ ئەھۋالى ھەققىدە قىسقىچە…
ئىسلام پۇل-مۇئامىلىسى يېقىنقى 25يىلدىن بۇيان ئەگىر توقايلىق مۇساپىنى بېسىپ ئۆتكەندىن كىيىن خەلىقئارا نىڧىت باھاسىنىڭ ئۆرلىشى، ئىقتىسادىي تەرەققىياتنىڭ مۇقىم بولۇشى، 600يىلدىن بۇيان داۋاملىشىپ كەلگەن ئۆسۇمنى ئاساس قىلغان ئەخلاق پىرىنسىپىدىن چەتنىگەن پۇل مۇئامىلە سېستىمىسنىڭ زاۋاللىققا يۇزلنىشى، يۇقىردا ئەنئەنىۋى پۇل-مۇئامىلە بانكا تۇزۇمىگە بولغان ئىشەنچىسنىڭ تۆۋەنلىشى، تۆۋەندە خېرىدارلارنىڭ قەرىز ئامانەت ئىشەنچىسنىڭ تۆۋەنلىشى قاتارلىق ئامىللار تەڭلا كۆتىرىلىپ چىقىشى بىلەن بىرگە، مۇسۇلمان دۆلەتلىردىكى ئاللانىڭ دىنىغا بولغان تۇلۇق ئىشەنىچ ،ئىچ- ئىچىدىن يېنىپ تۇرغان ئىزدىنىش روھى ئارقىلىق ئۆسۇمدىن يىراق بولغان پۇل-مۇئامىلىرنى مەھسۇلاتلىرنى لاھىيلەپ بازارغا سېلىشى ئىسلام پۇل-مۇئامىلە مەھسۇلاتلىرنىڭ خەلىقئارا بازاردا ياخشى باھاغا ۋە خېرىدارلارنىڭ ئىشەنچىسگە ئېرىشگە تۇرتكە بولدى.ئىسلام پۇل-مۇئامى، ھازىر ئىسلام پۇل- مۇئامىلە ئورگانلىرى، بانكىلىرنىڭ مەبلىغى 2005يىلدىكى مەبلىغى 2.5تىرلىيون دوللارغا يەتتى، گەرچە بۇ غايەت زور پۇل-مۇئامىلە بازىرغا نىسبەتەن ئانچە چوڭ سان بولمىسمۇ لىكىن ئىشىش سۈرئىتى كىشىنى ھەيران قالدۇرىدۇ، ئىشىش سۈرئىتى 15%-دىن 20%(ﺋﻪﻧﮕﯩﻠﯩﻴﻪ ﭘﯘﻝ-ﻣﯘﺋﺎﻣﯩﻠﻪﺑﺎﺯﯨﺮﺩﯨﻜﻰ ﺑﯩﺮ ﺋﻪﻣﻪﻟﺪﺍﺭﻧﯩﯔ ﻧﻪﻗﯩﻠﭽﻪ 4ﺗﯩﺮﻟﯩﻴﻮﻧﻐﺎ ﻳﯩﺘﯩﺸﻰ ﻣﯘﻣﻜﯩﻦ ﺋﯩﻜﻪﻥ)

دۇنيا بانكىسى ئۇچۇر -مۇلازىمەت بۆلۇمىنىڭ باشقۇرغۇچى خادىمى زەمىر ئىقبالنىڭ دەلىل كەلتۇرۇشچە 45گە يېقىن دۆلەتتىكى 100دىن ئارتۇق پۇل-مۇئامىلە ئورگانلىرى ئىسلام پۇل-مۇامىلە ھالدا تىجارەت ئېلىپ بارىدىغانلىقىنى كۆرسەتكەن،ھازىرقى تەرەققىيات يۆنىلىشىدىن قارىغاندا بۇ پەقەت ئىسلام دۆلەتلىردىلا چەكلىنىپلا قااستن دۇنيا ھەرقايسى جايلىرغا قاراپ تەرەققى قىلماقتا،بۇ ساھەگە يىتەكچىلىك قىلىۋاتقان ئوتتۇر شەرىقتىكى پۇل-مۇئامىلە ئورگانلىرى بولۇپ ھازىرقى مەبلەغ سېلىش دائىرىسى ئاساسلىقى ئامىركا،ياۋروپا ئوتتۇر شەرىق رايونى،يېقىندا ئاسىيا (شەرقىي ،ئوتتۇرا)رايونىغا قاراپ يۇزلەنمەكتە.

نىڧىت باھاسى 100دوللارلىق ئۆتكەلنى بېسىپ ئۆتكەن بۇگۇنكى كۇندە ئوتتۇر شەرىقتىكى دۆلەتلەرنىڭ مالىيەسىدە كاپتالنىڭ ئوبۇرۇتى ئىنتايىن راۋان بولىدۇ،ئىشىنچا بولىدۇ، كاپىتالنىڭ ئوبۇروتىنىڭ راۋان بولۇشى خەلىق تۇرمۇشىدا ئىشىنچا بولغان،دۆلەت مالىيسىدە قىزىل رەقەم كۆرۇلمىگەن ھەتتا ئۇنىڭدىن خېلى يىراق بولغاندا ئەمەلگە ئېشىشى مۇمكىن،ئوتتۇر شەرىقتىكى دۆلەتلەر بۇ شەرتنى نىڧىت باھاسىنىڭ ئۆسۇسشى ئارقىلىق كاپىتال ئوبىروتىنىڭ(كاپىتالنىڭ ئىقىشى )مۇقملىقغا كاپالەتلىك قىلدى.
پۇل بېرىشقا تىگىشلىك يەرگە باردى،بولۇپمۇ ئەرەب بىرلەشمە خەلىپىلكىدىكى دۇبەي قاتارلىق رايونلار نىڧىت كىرمىنى مەخسۇس باشقۇردىغان ڧونىتلارنى تەسىس قىلدى،

بۇ نەق پۇل-پۇل ۋە ڧونت شەكىلىدىكى
ۋە باشقا شەكىلدىكى پۇل-مۇئامىلە مەھسۇلاتلىرنى جەلىپ قىلىش ئۈچۇن خەلىقئارلىق بانكىلكلار .ۋە ھەرقايسى ئاكسىيە مەركەزلىرى چۇقۇم بىر شەرىتنى ھازىرلىشى كېرەك(شۇ تۇردە)
يەنى ئىسلام دىنىنىڭ شەرئەت ئەھكاملىرغا ئەمەل قىلىشى كېرەك.ئىسلام قانۇنىدا ھەرقانداق شەكىلدىكى ئۆسۇم ھارام دەپ قارىلىدۇ.ئەنئەنىۋى بانكا تۇزۇمىدە ئۆسۇم مۇئەييەنلەشتۇرۇلگەن.يەنى ھەق دەپ قارىلىدۇ.يەنى قەرىزنىڭ خېيىم خەتىرى قەرىز ئالغۇچىنىڭ تۆلەيدىغان ئۆسۇمىدە ئىپادىلىنىدۇ،لىكىن ئىسلامدا بۇ خېيىم خەتەرنى قەرىز ئالغۇچى ۋە قەرىز بەرگۇچى ئىككى تەرەپ تەڭ ئۇستىگە ئېلىش كېرەك دەپ قارايدۇ.
مەسىلەن : بانكا ئۆي ئالغۇچىنى ئۆسۇملىك قەرىز بىلەن تەمىنلىمەيدۇ،بەلكى ئۆينى بانكا سېتىۋېلىپ ئاندىن ئۆي ئالغۇچىغا مەلۇم نىسبەتتكى يۇقىرى باھادا ساتىدۇ،بۇ پۇلنى ئۆي ئالغۇچى مۇددەتكە تۆلەپ تۆلەيدۇ،بۇنىڭ ئۆسۇم بىلەن قىلچىلىق مۇناسىۋىتى بولغان بولمايدۇ،بۇنى ھازىرقى ئىككىنچى دەرىجىلىك ئۆي مۇلۇك قەرىزى،ۋە باشقا رايونلاردىكى ئۆي-مۇلۇك ساھەسىدكى پەرىق بىلەن سېلىشتۇرۇپ تەتقىق قىلساق تېخمۇ ياخشى چۇشۇنەلەيمىز.

باشقا مەبلەغ سېلىش ساھەسىگە كەلسەك بايا دەپ ئۆتكەن پۇللار نىڭ مەبلەغ سېلىش ئوبىكتى ئىسلامدا يول قويغان دائىردە بولىدۇ.يەنى سېرق مەزمۇنلارنى تەشۋىق قىلىدىغان ،چوشقا گۆشىگە مۇناسىۋەلىك يىمەكلىك ئىشلەپچىقىرىش،ھاراق تاماكا…..قاترلىق شەرىئەتتە چەكلەنگەن ساھەلەرگە مەبلەغ سېلىشقا يول قويۇلمايدۇ.

ھازىرقى تەرقىقىيات ئەھۋالىدىن ئېلىپ ئىيتقاندا ئىسلام بانكا،پۇل-مۇئاملىسى ئوتتۇر شەرىق،مالايسىيە (بۇ دۆلەتنىڭ بانكىسنىڭ 10%مۇلىكى ئىسلام بانكا تۇرىگە تەۋە)ھىندونىزىيە ،قاتارلىق دۆلەتلەر تەرەققىياتى ئۈچۇن كۈچ سەرىپ قىلىش بىلەن بىرگە ھەرقايسى خەلىقئارالىق پۇل-مۇئاملە بانكىلىرى ۋە پايچەك مەركەزلىرنىمۇ دىققىتىنى قوزغاۋاتدۇ،مەسىلەن شاڭگاڭ نىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك مەمۇرىي ۋە مالىيە ئىشلىرغا مەسئۇل باشلىقلىرى يېقىندا ئوتتۇر شەرىق،ھىندونوزىيە،مالايسىيە قاتارلىق دۆلەتلەردە ئايرىم ئايرىم ھالدا زىياراەتتە بولدى،مەقسەت ئىسلام كاپىتالىنى جەلىپ قىلىش،مەبلەغ سالغۇچىلارغا شاڭگاڭنىڭ كۇڭلدىكىدەك بازار ئىكەنلكىنى تۇشۇنتۇرۇش ئۈچۇن قىلغان ئىدى.

ﻏﻪﺭﯨﺐ ﻣﻪﺑﻠﻪﻍ ﺳﯧﻠﯩﺶ ﺑﺎﻧﻜﯩﻠﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﺗﻪﻗﯟﺍﺩﺍﺭﻣﯘﺳﯘﻟﻤﺎﻧﻼﺭﻏﺎ ﻗﺎﺭﯨﺘﺎ ﺋﯧﻠﯩﭗ ﺑﺎﺭﻏﺎﻥ ﭘﯘﻝ-ﻣﯘﺋﺎﻣﯩﻠﻪ ﻣﯘﻻﺯﯨﻤﯩﺘﻰ، ﺳﯧﺘﯩﺶﻛﻪﺳﯩﭙﻠﯩﺮﻯ ﺋﯩﺴﻼﻡ ﭘﯘﻝ-ﻣﯘﺋﺎﻣﯩﻠﻪ ﺑﯩﻠﯩﻤﻠﯩﺮﯨﮕﻪ ﺋﯧﮕﻪ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ ﺋﯩﻠﯩﻢ ﺋﯧﮕﻠﯩﺮﯨﻨﻰﺗﺎﻟﯩﺸﯩﺸﺘﻪﻙ ﺑﯩﺮ ﻣﻪﻳﺪﺍﻥ ﺋﯩﺨﺘﯩﺴﺎﺳﻠﯩﻘﻼﺭ ﺟﯧﯖﯩﻨﻰ ﭘﻪﻳﺪﺍ ﻗﯩﻠﺪﻯ.
ﮬﻪﺭﻗﺎﻳﺴﻰ ﭼﻮﯓﻣﻪﺑﻠﻪﻍ ﺳﯧﻠﯩﺶ ﺑﺎﻧﻜﯩﻠﯩﺮﻯ ﻳﯧﯖﻰ ﭘﯘﻝ- ﻣﯘﺍﻣﯩﻠﻪ ﻣﻪﮬﺴﯘﻻﺗﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﺋﯩﺴﻼﻡ ﺩﯨﻨﯩﻨﯩﯔﺭﻭﮬﯩﻐﺎ ﺋﯘﻳﻐﯘﻧﻼﺷﺘﯘﺭﯗﺵ ﺋﯘﭼﯘﻥ ﺋﯩﺴﻼﻡ ﺋﯚﻟﯩﻤﺎﻟﯩﺮﻧﻰ ﺋﺎﻟﺪﯨﺮﺍﺷﻠﯩﻖ ﺑﯩﻠﻪﻥﺋﯩﺰﺩﯨﻤﻪﻛﺘﻪ.
ﻣﻪﺳﯩﻠﻪﻥ:ﺋﯩﺴﻼﻡ ﺯﺍﻳﻮﻣﻰ ،ﻓﻮﻧﯩﺪ،ﻗﻪﺭﯨﺰ ﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻘﻼﺭ.

ﮬﺎﺯﯨﺮﻗﻰﺋﻪﮬﯟﺍﻟﺪﺍ ﺗﻪﻗﯟﺍﺩﺍﺭ ﻣﯘﺳﯘﻟﻤﺎﻧﻼﺭ ﭘﻪﻗﻪﺕ ﮬﻪﻣﻤﻪ ﺋﯩﺘﺮﺍﭖ ﻗﯩﻠﯩﺪﯨﻐﺎﻥ ﺋﺴﻼﻡ ﺩﯨﻨﻰﺋﯚﻟﯩﻤﺎﻟﯩﺮﻯ ﻛﯘﭼﻠﯘﻙ ﺩﯨﻨﻲ ﺋﺎﺳﺎﺱ ﺋﺎﺭﻗﯩﻠﯩﻖ ﻣﯘﺋﻪﻳﻴﻪﻧﻠﻪﺷﺘﯘﺭﯗﻟﮕﻪﻥ ﺋﻪﮬﯟﺍﻝﺋﺎﺳﺘﯩﺪﯨﻼ ﺋﺎﺩﯨﻦ ﺑﯘ ﭘﯘﻝ-ﻣﯘﺍﻣﯩﻠﻪ ﻣﻪﮬﺴﯘﻻﺗﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﺳﯧﺘﯩﯟﯨﻠﯩﯟﺍﺗﯩﺪﯗ.ﭼﯘﻧﻜﻰﻧﯘﺭﻏﯘﻧﻠﯩﻐﺎﻥ ﻣﯘﺳﯘﻟﻤﺎﻧﻼﺭ ﻳﯘﻗﯩﺮﻯ ﺋﯚﺳﯘﻣﻠﯩﻚ ﻗﻪﺭﯨﺰﻧﻰ ﺑﯩﺮﺧﯩﻞ ﺟﯩﻨﺎﻳﻪﺕ ﺩﻩﭖﻗﺎﺭﺍﻳﺪﯗ ،ﮬﻪﻣﺪﻩ ﻗﯘﺭﯗﻟﻤﯩﺴﻰ ﺟﻪﮬﻪﺗﺘﯩﻦ ﺋﯚﺳﯘﻣﺪﯨﻦ ﺧﺎﻟﯩﻲ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ ﭘﯘﻝ-ﻣﯘﺋﺎﻣﯩﻠﻪﻣﻪﮬﺴﯘﻻﺗﻠﯩﺮﯨﻐﯩﻼ ﻣﻪﺑﻠﻪﻍ ﺳﺎﻟﯩﺪﯗ.

ﺷﯘﻧﯩﯔ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺑﯩﺮﮔﻪ ﻳﻪﺭ ﺷﺎﺭﻯﺧﺎﺭﺍﻛﺘﯩﺮﻟﯩﻖ ﭘﯘﻝ-ﻣﯘﺍﻣﯩﻠﻪ ﺑﺎﺯﯨﺮﻧﯩﯔ ﻣﯘﺭﻩﻛﻜﻪﭘﻠﯩﺸﯩﺸﻰ ﯞﻩ ﭘﯘﻝ-ﻣﯘﺍﻣﯩﻠﻪﻣﻪﮬﺴﯘﻻﺗﻠﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﮬﻪﺭﺧﯩﻠﻠﯩﺸﻰ ﯞﻩ ﺋﯩﯧﻨﮕﯩﻠﯩﺰ ﺗﯩﻠﯩﺪﯨﻜﻰ ﭘﯘﻝ- ﻣﯘﺋﺎﻣﯩﻠﻪ ،ﺑﺎﺯﺍﺭﻏﺎﺋﺎﺋﯩﺖ ﻣﺎﺗﯩﺮﻳﺎﻟﻼﺭﻧﻰ ﺋﯘﻗﯘﭖ ﭼﯘﺷﯘﻧﯩﭗ ﺷﻪﺭﯨﮭﻠﻪﻳﺪﯨﻐﺎﻥ ﻳﯘﻗﯩﺮﻯ ﺋﺎﺑﺮﻭﻳﻐﺎ ﺋﯩﮕﻪﺑﻮﻟﻐﺎﻥ ،ﺋﯩﺘﺮﺍﭖ ﻗﯩﻠﻘﯩﺸﻘﺎ ﺋﯩﯧﺮﯨﺸﻜﻪﻥ ﺋﯩﺴﻼﻡ ﺋﯩﻠﯩﻤﺪﺍﺭﻟﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﺋﺎﺯ ﺑﻮﻟﯩﺸﻰﻣﻪﺑﻠﻪﻍ ﺳﯧﻠﯩﺶ ﺑﺎﻧﻜﯩﻠﯩﺮﻯ ﺩﯗﭺ ﻛﯧﻠﯩﯟﺍﺗﻘﺎﻥ ﭼﻮﯓ ﻣﻪﺳﯩﻠﻠﻪﺭﻧﯩﯔ ﺑﯩﺮﺳﻰ ﺑﻮﻟﯘﭖ ﻗﺎﻟﺪﻯ.
ﻧﯩﻔﯩﺖﺑﺎﮬﺎﺳﯩﻨﯩﯔ ﺷﯩﺪﺩﻩﺕ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺋﯚﺳﯘﺷﻰ ،ﻣﻪﺑﻠﻪﻍ ﺳﯧﻠﯩﺶ ﺑﺎﻧﻜﯩﻠﯩﺮﻧﯩﯔ ﺋﻮﺗﺘﯘﺭ ﺷﻪﺭﯨﻘﻘﻪﻛﻪﺳﯩﭙﻠﯩﺮﻧﻰ ﺑﻪﺱ-ﺑﻪﺳﺘﻪ ﻛﯧﯖﻪﻳﯩﺘﺸﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺑﺎﻧﻜﯩﻼﺭ ﺋﺎﺭﯨﺴﯩﺪﺍ ﺋﯩﺴﻼﻡ ﺩﯨﻨﻲﺋﯚﻟﯩﻤﺎﻟﯩﺮﻧﯩﯔ ﺗﻪﻛﻠﯩﭙﺮﮔﻪ ﺋﯩﺮﯨﺸﯩﺶ ﺋﯜﭼﯘﻥ ﺭﯨﻘﺎﺑﻪﺗﻠﯩﺸﯩﺸﻜﻪ ﺋﻪﯞﯨﺞ ﺋﺎﻟﺪﻯ.
ﺋﺴﻼﻡﺩﯨﻨﻲ ﺋﯚﻟﯩﻤﺎﻟﯩﺮﺩﯨﻦ ﭘﯩﻜﯩﺮﯸﻠﯩﺶ ﮬﻪﻗﻘﻰ ﺗﻮﻏﺮﯨﺴﯩﺪﯨﻜﻰ ﺋﻪﮬﯟﺍﻟﻼﺭﻣﯘ ﺋﯩﻨﺘﺎﻳﯩﯩﻦﻣﻪﺧﭙﯩﻲ ﺳﺎﻗﻠﯩﻨﯩﺪﯨﻐﺎﻥ ﺑﻮﻟﯘﭖ،ﺧﻪﯞﻩﺭﻟﻪﺭﮔﻪ ﺋﺎﺳﺎﺳﻼﻧﻐﺎﻧﺪﺍ ﺑﯘ ﭘﯘﻟﻨﯩﯔ ﻛﯚﭖ ﻗﯩﺴﻤﯩﻲﻣﯩﮭﯩﺮ-ﺷﻪﭘﻘﻪﺕ ﻳﻪﺗﻜﯘﺯﯗﺵ ﺋﻮﺭﯗﻧﻠﯩﺮﯨﻐﺎ ﺋﯩﺌﺎﻧﻪ ﻗﯩﻠﯩﯟﯨﺘﯩﻠﮕﻪﻥ.
ﻣﻪﻟﯘﻡ ﻣﻪﺑﻠﻪﻍﺳﯧﻠﯩﺶ ﺑﺎﻧﻜﯩﻠﯩﺴﻨﯩﯔ ﺋﺎﺷﻜﺎﺭﻟﯩﺸﭽﻪ ﻣﯘﺷﯘﻧﺪﺍﻕ ﺗﻪﻟﯩﭗ ﭘﯩﻜﯩﺮ ﺋﯧﻠﯩﺶ ﺋﯘﭼﯘﻥ ﺗﻪﺧﻤﯩﻨﻪﻥﺑﻪﺵ ﻳﯘﺯ ﻣﯩﯔ ﺋﺎﻣﯩﺮﯨﻜﺎ ﺩﻭﻟﻠﯩﺮﻯ ﺧﻪﺟﻠﯩﮕﻪﻥ،ﺑﯘ ﺋﯚﺗﻜﻪﻧﻜﻰ ﻳﯩﻠﻼﺭﻏﺎ ﻗﺎﺭﯨﻐﺎﻧﺪﺍ ﻛﻮﭖﺋﺎﺷﻘﺎﻥ.ﺧﯘﻳﻔﯧﯔ ﺑﺎﻧﻜﯩﺴﻰ ،ﺧﯘﺍﭼﻰ ﺑﺎﻧﻜﯩﺴﻰ ﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻖ ﭘﯘﻝ-ﻣﯘﺍﻣﯩﻠﻪ ،ﻣﻪﺑﻠﻪﻍ ﺳﯧﻠﯩﺶﮔﻮﺭﻭﮬﻠﯩﺮﻯ ﺋﺎﻟﻠﯩﻘﺎﭼﺎﻥ ﭘﯩﺸﯩﭗ ﻳﯩﺘﯩﻠﮕﻪﻥ ،ﻣﯘﺳﺘﻪﻗﯩﻞ ﺋﯩﺴﻼﻡ ﺋﯚﻟﯩﻤﺎﻟﯩﺮﯨﺪﯨﻦﺗﻪﺷﻜﯩﻞ ﺗﺎﭘﻘﺎﻥ <<ﺩﯨﻨﯩﻲ ﻗﺎﻧﯘﻥ ﺑﻮﻳﭽﻪ ﻣﻪﺳﻠﯩﮭﻪﺕ ﺑﯩﺮﯨﺶﺋﻮﺭﻧﻰ>>ﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻘﻼﺭﺩﯨﻦ ﻣﻪﺳﻠﯩﮭﻪﺕ ﺋﺎﻟﯩﺪﯗ.ﮬﻪﻣﺪﻩ ﺑﺎﺷﻘﺎ ﺑﻪﺯﻯ ﺑﺎﻧﻜﯩﻼﺭ، ﻣﻪﺳﯩﻠﻪﻥ : ﺑﺎﻛﯧﻠﻪﻱﻛﺎﭘﯩﺘﺎﻟﻰ ﺩﯨﮕﻪﻧﺪﻩﻙ ﺑﻪﺯﻯ ﺷﯩﺮﻛﻪﺗﻠﯩﺮﻯ ﺋﺎﻻﮬﯩﺪﻩ ﺋﻪﮬﯟﺍﻝﺋﺎﺳﺘﯩﺪﺍ ﺋﯚﻟﯩﻤﺎﻻﺭﻧﻰ ﺗﻪﻛﻠﯩﭗ ﻗﯩﻠﯩﯟﺍﺗﯩﺪﯗ. ﺩﯨﻴﯩﺠﻰ ﺑﺎﻧﻜﯩﺴﺪﺍ DAR AL ISTIMAV ﺩﯨﻨﻲ ﻣﻪﺳﻠﯩﮭﻪﺕ ﺑﯩﺮﯨﺶ ﺋﻮﺭﮔﯩﻨﻰ ﺷﯘ ﺑﺎﻧﻜﯩﺪﺍ ﻛﻮﭖ ﺳﺎﻧﻠﯩﻖ ﭘﺎﻳﻨﻰ ﻛﻮﻧﺘﯩﺮﻭﻝ ﻗﯩﻠﻐﺎﻥﺑﻮﻟﯘﭖ،ﺑﯘ ﺋﻮﺭﮔﺎﻥ ﭘﯘﺗﻜﯘﻝ ﻳﻪﺭﺷﺎﺭﻯ ﻣﯩﻘﻴﺎﺳﯩﺪﺍ ﺩﻩﺳﻠﻪﭘﻜﯩﻲ ﻗﻪﺩﻩﻣﺪﻩ ﻣﻪﺧﺴﯘﺱﺗﻪﺭﺑﯩﻴﻠﻪﺵ ﺋﻮﺭﻧﻰ ﺗﻪﺳﯩﺲ ﻗﯩﻠﭗ ﭘﯘﻝ-ﻣﯘﺍﻣﯩﻠﻪ ﺋﯩﺸﻠﯩﺮﻯ ﺟﻪﮬﻪﺗﺘﯩﻦ ﭘﯩﺸﻘﺎﻥ ﺋﯩﺴﻼﻡﺋﯩﻠﯩﻤﺪﺍﺭﻟﯩﺮﻧﻰ ﺗﻪﺭﺑﯩﻴﻠﯩﻤﻪﻛﺘﻪ.

Source: http://baydadam.net/?p=10380

Ireland aims to be home of Islamic finance in Europe

Ireland has launched a bid to become the home of Islamic finance in Europe as it seeks to rebuild its once dominant financial services sector.

The taoiseach, Enda Kenny, who was swept to power on a wave of public anger at the taxpayers' €70bn (£62bn) bailout of failed banks, told the Irish Funds Industry Association (IFIA) that he was doing everything he could to "ensure" Dublin became "a centre of excellence for Islamic finances".

Irish tax laws and financial regulations are now sharia-compliant, he said, and the government had recently signed double-taxation agreements with Saudi Arabia, Bahrain, Kuwait and the United Arab Emirates.

"There is first-mover advantage. If they [Islamic institutions] feel comfortable in a particular jurisdiction and you develop a cluster, more will follow," said Ken Owens, chairman of the IFIA. He said there was currently "a scramble" for Islamic business internationally and Ireland is just behind the UK in terms of adjusting its laws to be sharia-compliant.

Sharia law prohibits the payment of interest on loans or overdrafts, or the receipt of interest, and also prevents investment in certain categories including defence, adult entertainment and gambling.

"Their investment universe is quite limited. Islamic funds want to own the ship or the building, not a share in it. They want to own things outright because they can't pay interest. They want commmodities, infrastructure, manufacturing, property," said Owens.

On the mortgage market, institutions buy the house or the commercial real estate; the buyer then pays rent instead of interest.

Owens said Irish and UK financial institutions, which were devastated by the financial crisis, saw opportunities worth billions in Islamic finance, either seeking to get a toehold in Islamic countries or attract Islamic institutions to Dublin.

"The US and European asset management firms are already out in the Middle East and Asia with their products but now you've got those guys in China going 'I know China better than any US or European investor' and coming to Europe to compete with us," he said.

Owens, who is a partner in Pricewaterhouse Coopers Ireland, has one Middle-Eastern client who is about to open nine funds in Ireland; and the Irish Central Bank has recently authorised several Islamic institutions to operate in the Dublin's International Financial Services Centre.

The value of funds administered in Dublin is worth €1,890bn, split evenly between Irish and non-domiciled funds.

دومىلىما (تەكرار) ئۆسۈمنىڭ سېھرى كۈچى

دومىلىما (تەكرار) ئۆسۈمنىڭ سېھرى كۈچى

مۇنۇ مىسالغا قاراپ باقايلى: سىزدە 1 يۈەن بولسۇن ۋە ئۇنى يەر ئاستىغا كۆمۈپ قويۇڭ. ئۇنى 50 يىل ساقلىغاندىن كېيىن قېزىۋېلىڭ. نىمىگە ئېرىشسىز؟ بۇ سىزنىڭ بۇ پۇلنى قانداق كۆمگەنلىكىڭىزگە باغلىق. سىز يەنە شۇ 1 يۈەنگە ئېرىشىسىز ياكى ھۆل بولۇپ كەتكەن ئۇششاق قەغەز پارچىلىرىغا ئېرىشىسىز. ئىشنىڭ ياخشى تەرىپىنى ئويلايلى، سىز ئاشۇ بىر يۈەنگە ئېرىشتىڭىز دەيلى، ئۇنى ئېلىپ چىقىپ خەجلەڭ. بەلكىم پۇل پاخاللىقى تۈپەيلى سىز بۇ پۇلغا ھىچنىمە سېتىۋالالمايسىز.

يەنە بىر مىسال، سىز بىر يۈەننى ئېلىپ بانكىغا قويۇڭ. 50 يىل ساقلاڭ، ئاندىن پۇلنى چىقىرىڭ. ئەمدى نىمىگە ئېرىشتىڭىز؟ ئۆسۈم نىسبىتىنى بىر يىلدا 6% دەپ پەرەز قىلايلى، سىز 18.42 يۈەنگە ئېرىشىسىز. ھەيران قالارلىق، شۇنداقمۇ؟ قانداقسىگە پۇل ئۆسىدۇ؟ تېخىمۇ ھەيران قالارلىقى، ناۋادا ئۆسۈم نىسبىتىنى 10% دەپ پەرەز قىلساق، سىز 117.39 يۈەنگە ئېرىشىسىز. قانداقسىگە؟ خوش، بۇ دەل دومىلىما ئۆسۈمنىڭ سېھرى كۈچى. ئەگەر بۇ پۇلنى داۋاملىق قويسىڭىز، تېخمۇ كۆپ ئۆسۈم ئۈسـتىگە ئۆسۈم تاپالايسىز.

بۇ خىل ئۆسۈش كۆرسەتكۈچلۈك ئۆسۈش ياكى گېئومىتىرىيىلىك ئۆسۈش دەپ ئاتىلىدۇ. ئەگەر سىز ئۇنىڭدىمۇ ئۇزۇن مەزگىل ساقلىيالىسىڭىز، پۇل ئۆسۈمى سىزنى تېخىمۇ ھەيران قالدۇرىدۇ. 6% ئۆسۈم نىسبىتى بويىچە 200 يىل دەپ پەرەز قىلايلى، سىزنىڭ بۇ 1 يۈەنىڭىز 115125 يۈەن بولىدۇ. ئەگەر 10% بولسا، بۇ1 يۈەن 190 مىليون بولىدۇ. بۇ كىشىنى ھاڭ تاڭ قالدۇردىغان نومۇرلار، ئەمما بۇ ھەقىقەت. سىز مالىيە ھىسابلاش ماشىنىسىنى ئېلىپ ھىسابلاپ بېقىڭ. قاراڭ، سىز بىر باي ئادەمگە ئايلاندىڭىز. سىزنىڭ قىلىدىغىنىڭىز شۇ پۇلنى ئۆسۈمگە قويۇش ۋە ساقلاش. بەلكىم سىز 200 يىل ياشىيالامدىم دىيىشىڭىز مۇمكىن. بۇ ناھايىتى توغرا. بۇ ئۆسۈم نىسبىتى ھازىرقى زاماندا ئادەتتىكى ئىشقا ئايلاندى. 200 يىل بىر نورمال ئادەم ئۈچۈن ھەقىقەتەن ئۇزۇن ساقلاش، ئەمما بىر «قانونى ئادەم» ئۈچۈن ، شىركەت ئۈچۈن ۋە ياكى بىر دۆلەت ئۈچۈن ئانچە ئۇزاق ۋاقىت ئەمەس. ئامرىكىغا ئوخشاش 200 يىل بولغان بۇ دۆلەتمۇ ھەر دائىم دىگۈدەك قەرز ئىچىدە.

بانكا قەرزىمۇ مۇشۇ كۆرسەتكۈچلۈك ئۆسۈش ئۇسولى بويىچە كۆپىيىدۇ. ئەگەر سىز بىر يۈەن پۇلنى بانكىغا قويغاندىن كۆرە، بىر يۈەن ئالغان بولسىڭىز، بۇ قەرزگە ھىچقانداق پۇل قايتۇرمىغان بولسىڭىز، سىزنىڭ ئەۋلادلىرىڭىز بايىقى ھىسابتىكىدەك غايەت زور قەرز ئىچىدە قالىدۇ. سىز مۇشۇنداق قەرزنى مىراس قالدۇرۇشقا رازىمۇ ؟

مەركىزى بانكا پەردە ئارقىسىدىكى يۇشۇرۇن كۈچ

مەركىزى بانكا پەردە ئارقىسىدىكى يۇشۇرۇن كۈچ؛

كىۋىگلىنىڭ ياردىمى ئاستىدا بىز مەركىزى بانكا بىلەن مالىيە كۈچى ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەتنى چۈشەندۇق:
دۇنيا مەركىزى بانكىلىرىنى ئۆز ئالدىغا مۇستەقىل كۈچكە ئىگە دىسەك توغرا بولمايدۇ. مەركىزى بانكا شۇ دۆلەتتىكى مەبلەغ بانكىلىرىنىڭ تېخنىكلىرى ۋە ۋاكالەتچىلىرى، مەبلەغ بانكىلىرى ئۆزىنىڭ ئورنىنى يوقىرى كۆتۈرەلەيدىغان ۋە مەركىزى بانكىنى چۆرۈپ تاشلىيالايدىغان ئىقتىدارغا ئىگە بولىدۇ. ھەقىقى دۇنيا مالىيە كۈچى مەبلەغ بانكىرىنىڭ قولىدا بولىدۇ. بۇ بانكىلار خەلىقئارا ھەمكارلىىقنى شەكىللەندۈرگەن ۋە دۆلەت ئىچىدىكى ئۈستۈنلىكنى ئىگەللىگەن. ئۇلار مەركىزى بانكا بىلەن سېلىشتۇرغاندا، تېخىمۇ شەخسى، تېخىمۇ كۈچلۈك ۋە تېخىمۇ مەخپى بولىدۇ. بۇ مەبلەغ بانكىلىرنىڭ ئۈستۈنلىكى كىرەدىت ئېقىمىنى كونتىرول قىلالايدىغان، ئۆز دۆلىتىگە شۇنداقلا دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىغا مەبلەغ سالالايدىغان ئاساسىدا بولىدۇ. بۇ بانكىلار مالىيە ۋە سانائەت سىستىمىسىدا ئۈستۈنلىكنى ئىگەللىگەن بولۇپ، ئۇلار بانكا قەرزى، ئىتىبار نىسبىتى ۋە سودا-سانائەت قەرزىنى يەنە قايتا ئىتىبار قىلىش ئارقىلىق ئاقما مەبلەغقە تەسىر كۆرسىتەلەيدۇ.

Bilkuch Public Library -بىلكۈچ ئاممىۋى كۈتۈپخانىسى

بىلكۈچ ئاممىۋى كۈتۈپخانىسى ئۈرۈمچىنىڭ ئەڭ ئاۋات يىرى دوڭكۆرۈكتىكى قىران بۈركۈت بىناسىنىڭ 4-قەۋىتىگە جايلاشقان. ئۇ شىنجاڭدىكى خۇسۇسىلار ئىگىدارچىلىغىدىكى ئەڭ چوڭ بىلىم خەزىنىسى بولۇپ كۆلۈمى 830 كۇۋادىرات مىتىر كىلىدۇ. ئۇقۇرمەنلەر بۇ يەردە ھەرخىل تۈردىكى نەچچە مىڭلىغان كىتاپ ۋە گېزىت-ژۈرناللاردىن ئازادە مۇھىتتا ئىسىل قەھۋھ ۋە چايلىرىمىزدىن ھۇزۇرلانغاچ بىلىم ئالالايدۇ.

بىلكۈچ ئاممىۋى كۇتۇپخانىسى 5-ئاينىڭ 1-كۈنىدىن 6-ئاينىڭ 1-كۈنىگىچە تىزىملاتقانلارغا ئەزا بۇلۇش ھققىدە 30% ئىتىبار قىلىدۇ.

تور ئادرىسى: http://www.bilkuch.com/

مەركىزى بانكىنىڭ دۇنياغا تارقىلىشى - Central banking spreads around the world

مەركىزى بانكىنىڭ دۇنياغا تارقىلىشى
مەركىزى بانكا ئۆزىنىڭ ئەزەلدىن بار بولغان ئىمتىيازى ۋە پايدا-مەنپەئەت توقۇنۇشى ئاساسىدا دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىغا تارقالدى. كىۋىگلى بۇنى تەسۋىرلەپ:« بارلىق دۆلەتلەردىكى مەركىزى بانكىلارنىڭ ھەممىسى دىگۈدەك كۆرۈنمەس شەخسى مەبلەغ سالغۇچى بانكىلار تەرىپىدىن ناھايىتى يېققىن ھالدا قورشىۋېلىنغان. بۇمەبلەغ سالغۇچى بانكىلار خۇددى مېركۇرى پلانىتىغا ئوخشاش مەركىزى بانكىنىڭ ئۈستۈنلىكى تۈپەيلى كۆرۈنمەيلا قالىدۇ. شۇڭلاشقا مەلۇم بىر كۆزەتكۈچى شەخسى، خەلىقئارا بانكا بىلەن مەركىزى بانكىنىڭ بۇنداق قويۇق مۇناسىۋىتىنى پەرقلەندۈرەلمەيلا قالىدۇ» دەيدۇ.
گەرچە ئەنگىلىيە بانكىسى ئەسلى نۇسخىدىكى مەركىزى بانكا بولسىمۇ، ئەمما باشقا دۆلەتلەرنىڭمۇ مۇسابىقىلىشىپ مەركىزى بانكا قۇرۇشى ھاجەت ئەمەس ئىدى. ئوخشاش مەقسەت بويىچە يەنى خەلىقئارا بانكىلارنىڭ بېسىم كۈچى سەۋەبىدىن مەركىزى بانكا ھەر قايسى دۆلەتلەردە قۇرۇلدى. بۇنىڭ بىلەن مالىيە كۈچلىرى بىلەن سىياسى كۈچلەر بىرلىشىۋالغان ۋەزىيەتنى كەلتۈرۈپ چىقاردى. پىروفسسىر خېيىنرىچ رىتتېرشۇۋاسېن دەسلەپكى قەدەمدىكى بانكىنىڭ ھازىرقى دەۋردىكى مەركىزى بانكىلارغا ئايلىنىش تەرەقىياتىنى تۆۋەندىكى نۇقتىلارغا يىغىنچاقلايدۇ:
1. قەغەز پۇل تاقىتىش ئالاھىدە ھوقوقى مەركىزى بانكىغا بېرىلدى.
2. بانكىلار كىرەدىت( ئامانەت-قەرز) مەنبەسى بولۇپ قالدى.
3. دۆلەت باج ئورگانلىرى باج ھەقلىرىگە مىتال پۇلدىن كۆرە شەخشى قەغەز پۇللارنى قوبۇل قىلىدىغان بولدى.
4. دۆلەت ئۇرۇشقا ئوخشاش جىددى ئەھۋاللاردا پۇلغا ئېھتىياجلىق. بانكا دۆلەتنىڭ قىزىل رەقەم ئۈچۈن ئىشلىتىدىغان چوڭ قەرزلەرنى رەت قىلالمايدۇ. ئىقتىسادى مەنىدىن ئېيتقاندا، بۇ قەرزلەر ئۇزۇن مۇددەتلىك.
5. مۇشۇ يول بىلەن قەغەز پۇل تارقىتىش ھەددىدىن زىيادە بولۇپ كەتتى. قەغەز پۇلنى قايتۇرۇپ ئالتۇننى ئېلىۋېلىشىش مۇمكىن بولماي قالدى، شۇنداقلا قانون تەرىپىدىن بىكار قىلىندى.
6. خەلق قەغەز پۇلنىڭ ئىتبارسىز قىلىشى ۋە قوبۇل قىلىنماسلىقىدەك ئەھۋاللاردىن ئەنسىرمەيدىغان بولدى. چۈنكى قەغەز پۇلغا قانونى پۇل بىرلىكى ئىمتىيازى بېرىلدى، دىمەك مەجبورى قوبۇل قىلىندىغان پۇل بىرلىكىگە ئايلاندى. مۇشۇ يول بىلەن، پەقەت شەخسى بانكا يولغا قويغان قەغەز دەيدىغان ئۇقۇم يوقالدى.
7. قانونى پۇل بىرلىكى مەجبورى يولغا قويۇلدى ۋە قەغەز پۇلنى قايتۇرۇپ ئالتۇننى ئېلىۋېلىشىش يوققا چىقتى. قىممەتنى باھالاش قەغەز پۇل تەرىپىدىن بولىدىغان بولدى.


"پۇلنىڭ زاۋالىققا يۈزلىنىشى ۋە كەلگۈسى مەدەنىيەت" دىگەن كىتابتىن تەرجىمە قىلىندى،،،، تېخىمۇ كۆپ تەرجىمىلەر سىلەر بىلەن يۈز كۆرۈشكىسى.

Malaysia Seeks Collaboration With Egypt, Saudi Arabia On Islamic Finance Studies

PUTRAJAYA, May 31 (Bernama) -- In a bid to produce more academicians in Islamic economics and banking, Malaysia needs to discuss possibilities of cooperation with Egypt and Saudi Arabia to set up more education faculties in these fields in the country, said Minister in the Prime Minister's Department Datuk Seri Jamil Khir Baharom.

He said that he had asked Baitulmal Professional Institute (IPB) chairman Datuk Wan Mohamad Sheikh Abdul Aziz to follow up on the matter so that students in Malaysia no longer need to be sent to the two countries to study these subjects.

"We want our country to always have leaders, academicians or those who can answer questions on syariah, muamalat (financial transactions) and Islamic economics and banking, So we are seriously planning this programme," he told reporters after opening the 7th Conference of Syariah Advisers of Malaysian Islamic Financial Institutions, at the Putrajaya International Convention Centre, here Tuesday.

Jamil Khir said the government had also carried out various efforts for this purpose, which included the Federal Territory Islamic Religious Council (MAIWP) and Amanah Raya Berhad sponsoring 63 students to pursue Islamic finance in Egypt.

Besides this, he said a Tahfiz Wal Muamalat Faculty was set up at the Islamic Development Department's (Jakim) Darul Quran which not only emphasised on memorisation of the Quran but also muamalat.

A total of 200 participants comprising ulama (religious scholars) , syariah advisers, industry representatives, academicians, negotiators and researchers took part in the day-long conference.

-- BERNAMA

Sharia standards 'essential for Islamic finance growth'

MANAMA: Sharia standards are essential to Islamic finance because they promote harmonisation of international standards, enhance users' confidence and encourage growth in demand. That was the message from Accounting and Auditing Organisation for Islamic Financial Institutions (AAOIFI) chairman Shaikh Ebrahim bin Khalifa Al Khalifa at the opening of the AAOIFI conference at the Gulf Hotel yesterday.

"Most importantly, Sharia standards provide clarity to the industry on rules and principles that must be incorporated into Islamic financial operations so as to ensure full compliance with Sharia principles," he said.

"AAOIFI standards are now being followed - either as part of regulatory requirements or as internal guidelines - by all the leading Islamic financial institutions across the world, including the Middle East, Asia Pacific, South Asia, Central Asia, Europe and Africa.

"The wide application of AAOIFI standards has resulted in progressive standardisation and harmonisation of international Islamic practices," he said.

"This has also placed AAOIFI at the forefront of the international Islamic finance industry's continuing development and progress.

He said that under the leadership of AAOIFI secretary general Dr Mohammad Nedal Alchaar, the organisation had indeed achieved much.

"This includes the long list of standards that we have issued, the robust certification programmes that support the application of standards, the professional development programmes and the technical understanding of the standards and their widespread application.

"We have seen AAOIFI institutional membership grow from 72 to 216 and increased harmonisation of international Islamic finance practices.

Central Bank of Bahrain (CBB) Governor Rasheed Al Maraj said that under Dr Alchaar.

AAOIFI had achieved many milestones for the Islamic finance industry.

"The CBB and AAOIFI have a common interest in promoting the interests of the Islamic finance and developing the industry," he said

"These conferences are a key part of that as the AAOIFI bridges the gap between theory and practice.

"I am pleased that this conference has chosen a number of topics including delinquency in debt.

"Delinquency in the sukuk market has been a major issue since the financial crisis and a number of legal issues have been raised about sukuk.

"In spite of uncertainty in the economy in recent years the Islamic finance industry will continue to grow and create demand," he said.

"Bahrain will maintain its leadership in the Islamic finance industry and I thank AAOIFI for building the infrastructure which allows this growth," he said.

Ex-IFSB chief sheds light on Islamic finance issues

Professor Rifaat Abdel Karim is the inaugural secretary general of the Kuala Lumpur-based Islamic Financial Services Board (IFSB), the multilateral prudential and supervisory standard setting organization for the global Islamic financial services industry. He was appointed in November 2002 and the board officially started operations in March 2003. During his watch, the organization increased from its nine founding members to 195 to date, including 53 regulatory authorities and central banks from 41 jurisdictions. During that time the IFSB has also published 14 standards relating to various products governance issues. Professor Rifaat resigned last year and his tenure came to an end in April 2011, making way for a new Secretary General Jaseem Ahmed to take over on May 1, 2011. In this second installment of a two-part in-depth interview, Rifaat discusses with Arab News the challenges that may lie ahead for the organization; how the Islamic finance industry can engage more with policy makers; and the specific issues that face the industry going forward.

Many jurisdictions including most Muslim countries do not have the requisite let alone a basic regulatory and legal infrastructure for facilitating Islamic banking and finance. Does the IFSB have a program to create regulator awareness in this respect?

In simple terms the IFSB approach to prudential and supervisory regulation is cross-sectoral which I first espoused in 2003 at a meeting during the World Bank/IMF Group meetings in Dubai in 2003. The IFSB definitely has regulator awareness programs in place. The board has developed strategies for the facilitation and the implementation of its standards. The IFSB conducts several in-depth workshops on standards and issues in various countries on a regular basis. It has trained over 1,600 officials in many jurisdictions. The latest one was Djibouti in French even though the official language of the board is English. IFSB standards are published in English, but it also has translations in Arabic. By developing these standards, the IFSB demonstrates that they are still within Basel II provisions but at the same time cater for the specificities of Islamic finance. The board also makes a major contribution to creating awareness through its various specialized platforms, such as the Islamic Financial Stability Forum (IFSF). The aim is to get the governors of central banks and monetary authority officials involved. The first meeting of the IFSF was held in Khartoum, followed by one in Jeddah, and the last one in March earlier this year where the important issue of liquidity management in Islamic finance was discussed. The IFSF learns from and cooperates with the International Financial Stability Forum of the International Monetary Fund.

Is there not a danger that member countries and institutions can become overwhelmed with the new terminology of the international financial system - stress testing, early warning system, contingent capital, quantitative easing and so on?

If you don't cater for these specificities you can trigger systemic risk. This is a real danger.

Has the IFSB not neglected two important constituencies - policy makers (Treasuries and Ministries of Finance) and legislatures?

Every standard drafted by the IFSB has to be approved by its full higher council. Even with the Basel standards you don't have enforcement, but they are recommended for adoption. It is better we don't have legal enforcement of standards because we try to produce a high quality standard. If you have legal enforcement sometimes you get complacency. The IFSB has a robust due process and consultation period which lasts for six months robust starting with the drafting of the standard, then a draft exposure with public meetings, before the final standards is adopted. We also have workshops all over the world to discuss the complexities of standards.

But how does the IFSB get the policy makers to adopt its standards. They are the political masters of the central banks and regulators?

The IFSB's mandate is with the central bankers. It is up to them to fight that battle with their policy makers. The IFSB cannot go beyond its mandate, which says that the board has to produce prudential and supervisory standards for the Islamic financial services industry.

The first line of defense in any financial jurisdiction is the enabling legislation authorizing banks and other types of financial institutions. There is no universal model for Islamic banks. Why hasn't the IFSB introduced a standard for this?

It is simple, because legislation is not within the purview of the IFSB. The board deals with prudential and supervisory standards only. However, it has identified legal risk. It has held about seven seminars on this topic. Let us go back to basics. A Shariah committee can approve a contract which it certifies as 100 percent Shariah-compliant. The bank is happy and goes to implement the contract. The minute there is a dispute, the legal risk come back. It happened in Malaysia. The central back acted quickly; went to Parliament and said that the laws stipulated that if something like that happens the judge has to consult the National Shariah Council at the central bank. Admittedly, it changes from one jurisdiction to another. But this is not an IFSB issue. IFSB only issues prudential and supervisory standards. There are countries that aspire to become Islamic financial centers. As a requirement they have to polish their legislative structures. That is market forces. If a bank wants to come to a financial center which is heavily promoted, it will look at the requisite prudential, regulatory and legal infrastructure, and decide whether this is up to scratch.

Is there not a case to extend the IFSB mandate to incorporate the legal standards or authorization model? For instance, Bosna International Bank in Sarajevo and Arab Albanian Islamic Bank in Tirana were established, and neither jurisdictions did not even have a law in place approving the basic Murabaha contract.

While I take your point, the IFSB is not in a position to extend its mandate to beyond regulatory and supervisory matters. Does the Basel Committee talk about introducing laws? The IFSB deals with central banks and financial regulators who in turn deal with prudential and supervisory matters. Other entities deal with legislative and legal aspects.

So we really need another organization to promote this in Islamic banking?

I don't think this will be feasible because we are dealing with sovereign issues. It is a national issue. Banks don't operate in a vacuum but within a legal infrastructure, the banks themselves have to lobby for that in their own jurisdictions. Why did the UK amend part of its legislation to attract Islamic finance? It was because of financial inclusion policies and not because it was imposed by someone from outside. There has to be a national law. Standards can come from organizations. But legislation has to be market or jurisdiction driven. The IFSB has been creating awareness about this - workshops, legal risk seminars etc. It even issued a book on Global Legal Issues in Islamic finance. The IFSB has been among the first to speak about securitization, trust and insolvency laws. It even had a seminar in conjunction with the IMF/World Bank during the group's annual meeting last October on insolvencies. The board has created awareness but it cannot go beyond that. It also organizes public lectures where it invites eminent people to speak including the likes of Yves Mersch, governor of Banque centrale de Luxembourg.

Is there any unfinished business at the IFSB?

I think there is. Reaching new members and constituencies, and meeting new challenges are just some of them.

Takaful and deposit insurance are two major challenges?

The IFSB has issued a number of standards on Takaful. The latest one was in March 2011 - Guidance Note on the Recognition of Ratings by External Credit Assessment Institutions (ECAIs) on Takaful and ReTakaful Undertakings (GN-5). There is also Standard 11 on solvency requirements for Takâful (Islamic Insurance) undertakings and standard 8 - guiding principles on governance for Takâful (Islamic Insurance) undertakings. Only two countries currently have Shariah-compliant deposit insurance schemes - Malaysia and Turkey. The IFSB was on the point of cooperating with Malaysia, with the aim of creating awareness about this scheme. We have to do this. The awareness problem with IFSB countries is all about regulatory issues. That is the process. The IFSB is getting more members which are deposit insurance agencies. Therefore it has to cater for their needs.

Do you see the IILM as the overriding institution as the market maker for liquidity management or cooperating in tandem with government institutions?

The establishment in October 2010 of the International Islamic Liquidity Management Corporation (IILM) is the second time where regulators have joined together in the interests of the Islamic finance industry. The challenge is that there are currently only two AAA rated members of the IFSB - Singapore and the Islamic Development Bank (IDB). So there are not enough AAA-rated issuers. The key aspect was rating arbitrage, and if you couple that with the chronic liquidity management problem within the Islamic finance industry you are solving dual issues - liquidity management on the one side and capital markets on the other side. (Rating arbitrage often refers to taking advantage of the difference between an asset's risk level indicated by its credit rating and the actual amount of risk.) That is what the IILM is all about to issue AAA-rated papers for cross-border liquidity management and to develop an international Islamic capital market. To do that, any institution would have to have the credibility of the central banks because liquidity management is at the heart of central banks. But multilaterals and sovereign wealth funds can also play a bigger role. For instance the sukuk could be based against sovereign and corporate assets but they have to come through their respective central banks. The IILM will develop as the supply of requisite assets, come to the fore. The sukuk issued by the IILM could play a crucial role where capital and other reserves of Islamic banks can be parked especially in jurisdictions - both Muslim and non-Muslim - where the central banks do not have such Shariah-compliant liquidity management instruments.

Is the IFSB vindicated when the Qatar Central Bank recently stipulated that it is merely following the standard and guidelines of the board when it issued a directive requiring the Islamic banking windows of conventional banks to close their operations by the end of 2011?

That is a decision of the Qatar Central Bank. The IFSB only supports the implementation of its standards. That decision is the sole prerogative of the Qatar Central Bank. Every central bank has the right to introduce whatever measures it sees fit. The IFSB does not interfere in that process. We are not mandated to interfere in the internal decisions of members. They must have their own reasons for such an action.

What about your successor at IFSB?

Jaseem Ahmed comes from an experienced background and from a good institution - the Asian Development Bank which is a member of the IFSB. He has been heavily involved in the senior IFSB committees especially on the technical side. His appointment came after a very thorough selection process after he was nominated by his home country, Bangladesh. There were several other candidates.

What is life after the IFSB for Rifaat Abdel Karim?

Honestly, I cannot comment on that. I have spent 13 years with AAOIFI (the Accounting and Auditing Organization for Islamic Financial Institutions) and 8 years with the IFSB. That is a lot. I need a break.